G7 khẩn cấp tung 100 triệu thùng dầu và dầu diesel dự trữ ra thị trường sau sức ép từ Mỹ

Quyết định được đưa ra sau cuộc họp trực tuyến khẩn cấp do Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, nước đang giữ vai trò Chủ tịch G7, chủ trì ngày 2/10. Việc giải phóng dự trữ sẽ được phối hợp thông qua Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA).

Theo tuyên bố chung của G7, các nước sẽ bắt đầu triển khai ngay việc giải phóng 100 triệu thùng trong thời gian 4 tháng. Đáng chú ý, các thành viên G7 và các đối tác sẽ thực hiện một đợt giải phóng dầu diesel "đáng kể" ngay trong 20 ngày đầu tiên nhằm nhanh chóng bổ sung nguồn cung cho thị trường.

Tuy nhiên, tuyên bố chung chưa phân định cụ thể trong tổng số 100 triệu thùng sẽ có bao nhiêu dầu thô, bao nhiêu dầu diesel và các sản phẩm dầu khác, cũng như chưa công bố chính xác từng quốc gia sẽ đóng góp bao nhiêu.

Thỏa thuận được đưa ra sau sức ép mạnh từ Washington

Quyết định của G7 diễn ra sau nhiều ngày chính quyền Tổng thống Donald Trump gây sức ép lên châu Âu yêu cầu các nước sử dụng lượng dầu diesel dự trữ để hạ nhiệt giá nhiên liệu.

Washington từng cảnh báo khả năng hạn chế hoặc cấm xuất khẩu dầu diesel của Mỹ nếu châu Âu không đưa thêm nhiên liệu dự trữ ra thị trường. Đây là vấn đề đặc biệt nhạy cảm đối với châu Âu bởi Mỹ đã trở thành một trong những nguồn cung dầu diesel quan trọng nhất của khu vực.

Theo Washington Post, Mỹ đã cung cấp khoảng một nửa lượng dầu diesel nhập khẩu của châu Âu vào thời điểm gần đây. Nếu Mỹ thực sự ngừng xuất khẩu, châu Âu có thể phải cạnh tranh gay gắt hơn để tìm nguồn thay thế trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu vốn đã thiếu hụt.

Sức ép càng lớn khi mùa đông đang đến gần, nhu cầu nhiên liệu sưởi ấm và vận tải tại châu Âu thường tăng. Các ngành vận tải đường bộ, nông nghiệp và công nghiệp đều chịu tác động trực tiếp từ giá dầu diesel.

Sau khi G7 đạt thỏa thuận, ông Trump tuyên bố Mỹ sẽ không áp dụng lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel. Trước đó, ông nhiều lần đề cập khả năng này trong bối cảnh chính quyền Mỹ tìm cách kéo giá nhiên liệu trong nước xuống.

Trong một bài đăng trên Truth Social, ông Trump nói châu Âu đã đồng ý giải phóng một lượng lớn dầu diesel dự trữ và quá trình này sẽ bắt đầu ngay lập tức.

100 triệu thùng tương đương khoảng một ngày nhu cầu dầu toàn cầu

Quy mô 100 triệu thùng nghe có vẻ rất lớn, nhưng theo các phân tích quốc tế, lượng dầu này chỉ tương đương khoảng một ngày nhu cầu dầu toàn cầu.

Điều đó có nghĩa biện pháp của G7 chủ yếu nhằm tạo thêm nguồn cung trong ngắn hạn, giảm căng thẳng trên thị trường và ngăn giá nhiên liệu tăng quá nhanh, thay vì giải quyết tình trạng thiếu hụt nguồn cung kéo dài.

Washington Post dẫn các phân tích cho rằng khoảng 28 triệu thùng dầu diesel được tiêu thụ trên toàn thế giới mỗi ngày. Vì vậy, việc bổ sung một lượng lớn dầu diesel trong 20 ngày đầu có thể giúp thị trường tạm thời cân bằng hơn, nhưng khó thay thế được những nguồn cung bị mất do xung đột và các vấn đề về công suất lọc dầu.

Bloomberg cũng ghi nhận giá dầu diesel kỳ hạn tại Mỹ và châu Âu đã giảm mạnh sau thông tin G7 chuẩn bị giải phóng dự trữ. Dầu diesel châu Âu có thời điểm giảm hơn 8%, trong khi dầu diesel kỳ hạn Mỹ cũng giảm mạnh. Giá dầu thô WTI giảm xuống quanh 91 USD/thùng trong phiên.

Reuters cho biết dầu diesel kỳ hạn Mỹ giảm 3,25% xuống 4,49 USD/gallon sau thông tin về kế hoạch giải phóng dự trữ. Giá dầu diesel kỳ hạn chuẩn của châu Âu giảm khoảng 83 USD/tấn, tương đương 5,75%.

Châu Âu có thể đóng góp phần lớn dầu diesel

Trước khi G7 công bố thỏa thuận, các nước EU đã thảo luận một đề xuất của Pháp về việc giải phóng khoảng 50 triệu thùng dầu diesel, trong khi các thành viên IEA có thể giải phóng thêm khoảng 50 triệu thùng dầu thô.

Nếu phương án này được triển khai theo đúng đề xuất, 50 triệu thùng dầu diesel sẽ tương đương khoảng 17% lượng dự trữ khẩn cấp dầu diesel và các sản phẩm diesel của EU, đồng thời tương đương khoảng 3% mức tiêu thụ hàng năm của khối.

Tuy nhiên, đây mới là cơ cấu được các chính phủ châu Âu thảo luận trước cuộc họp G7 và không nên hiểu là cơ cấu chính thức cuối cùng của 100 triệu thùng.

Financial Times đưa tin Mỹ dự kiến đóng góp khoảng 40 triệu thùng từ Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược, trong khi châu Âu có thể giải phóng khoảng 50 triệu thùng dầu diesel và phần còn lại đến từ các khu vực khác. Việc phân bổ cuối cùng vẫn cần được IEA và các nước thành viên xác nhận.

Một điểm đáng chú ý là nguồn dự trữ của châu Âu không hoàn toàn giống Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược của Mỹ. Một phần đáng kể lượng dự trữ tại châu Âu nằm trong các kho thương mại và nghĩa vụ dự trữ của doanh nghiệp, do đó việc đưa chúng ra thị trường phụ thuộc vào cơ chế và quyết định của từng quốc gia.

G7 cam kết không hạn chế xuất khẩu năng lượng

Đổi lại với việc phối hợp giải phóng dự trữ, G7 đưa ra một cam kết quan trọng về thương mại năng lượng.

Các nước thành viên khẳng định sẽ không áp đặt hạn chế xuất khẩu năng lượng và các sản phẩm năng lượng giữa các thành viên G7, đồng thời kêu gọi các nhà sản xuất khác không áp dụng những lệnh cấm xuất khẩu có thể làm trầm trọng thêm căng thẳng trên thị trường.

Động thái này có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh Washington từng cân nhắc cấm xuất khẩu dầu diesel.

Theo các nhà phân tích, cam kết này phần nào giúp xoa dịu lo ngại của châu Âu rằng nguồn dầu diesel từ Mỹ có thể đột ngột bị cắt giảm. Tuy nhiên, việc cam kết có tính chất chính trị nhiều hơn là một cơ chế pháp lý ràng buộc vẫn là vấn đề được thị trường quan tâm.

Đây là lần thứ hai trong năm IEA phải tung kho dự trữ quy mô lớn

Kế hoạch mới cũng phải được đặt trong bối cảnh IEA đã thực hiện một đợt giải phóng dự trữ dầu kỷ lục hồi tháng 3.

Ngày 11/3, 32 thành viên IEA nhất trí đưa 400 triệu thùng dầu từ các kho dự trữ khẩn cấp ra thị trường để ứng phó với tình trạng gián đoạn nguồn cung do chiến tranh tại Trung Đông. IEA gọi đây là hành động tập thể khẩn cấp có quy mô chưa từng có.

Đến cuối tháng 3, các quốc gia bắt đầu đưa dầu dự trữ ra thị trường. Theo IEA, phần lớn lượng dầu trong đợt giải phóng 400 triệu thùng là dầu thô, trong khi các nước châu Âu chủ yếu đóng góp các sản phẩm dầu đã lọc.

Đến đầu tháng 10, Giám đốc điều hành IEA Fatih Birol cho biết khoảng 2/3 trong tổng số 400 triệu thùng của chương trình tháng 3 đã được giải phóng.

Financial Times đưa tin con số thực tế đã được đưa ra thị trường vào thời điểm thỏa thuận mới được công bố vào khoảng 325 triệu thùng.

Điều này đặt ra câu hỏi liệu 100 triệu thùng trong kế hoạch mới là một chương trình hoàn toàn bổ sung hay có một phần nằm trong phần cam kết còn lại của chương trình 400 triệu thùng hồi tháng 3.

Giá dầu diesel tăng mạnh vì nhiều nguồn cung bị gián đoạn

Cuộc khủng hoảng dầu diesel hiện nay không chỉ xuất phát từ một yếu tố.

Xung đột tại Iran đã làm gián đoạn các tuyến vận chuyển dầu và sản phẩm dầu qua khu vực Trung Đông, trong khi các cuộc tấn công và thiệt hại đối với cơ sở lọc dầu cũng làm giảm khả năng cung cấp nhiên liệu thành phẩm.

Bên cạnh đó, xuất khẩu các sản phẩm dầu của Nga tiếp tục chịu ảnh hưởng bởi chiến tranh Ukraine và các biện pháp trừng phạt. Công suất lọc dầu tại một số khu vực cũng bị hạn chế do các cuộc tấn công, sự cố và hoạt động bảo dưỡng.

Trong khi đó, nhu cầu dầu diesel vẫn cao do vận tải hàng hóa, nông nghiệp và nhu cầu nhiên liệu trước mùa đông.

Tại Mỹ, giá dầu diesel bán lẻ trung bình toàn quốc đạt khoảng 6,37 USD/gallon vào ngày 2/10, sau khi từng lên mức kỷ lục 6,52 USD/gallon vào ngày 22/9, theo số liệu được AP và ITV dẫn lại.

Tại châu Âu, giá nhiên liệu cũng tăng mạnh. Một số thị trường đã chứng kiến giá diesel bán lẻ tiến sát các mức kỷ lục khi nguồn cung bị thắt chặt.

Ông Trump chịu sức ép phải hạ giá nhiên liệu trước bầu cử giữa nhiệm kỳ

Giá nhiên liệu tăng đang trở thành vấn đề kinh tế và chính trị quan trọng tại Mỹ trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11.

Theo cuộc thăm dò Reuters/Ipsos được thực hiện từ ngày 17 đến 20/9, tỷ lệ người Mỹ tán thành cách ông Trump xử lý vấn đề chi phí sinh hoạt chỉ ở mức 17%, trong khi tỷ lệ ủng hộ chung đối với ông được Reuters dẫn ở mức 32%.

Giá dầu diesel đặc biệt gây sức ép lên các ngành vận tải và nông nghiệp. Chi phí diesel cao không chỉ tác động trực tiếp đến người sử dụng phương tiện mà còn có thể lan sang giá vận chuyển, thực phẩm và nhiều hàng hóa khác.

Nhà Trắng đồng thời đang chuẩn bị các biện pháp nhằm giảm giá diesel trong nước. Theo Reuters, một sắc lệnh hành pháp có thể bao gồm việc mở rộng sử dụng dầu diesel nhuộm đỏ được miễn thuế cho một số mục đích và điều chỉnh một số quy định thuế nhằm giảm chi phí nhiên liệu. Các chi tiết vẫn đang được hoàn thiện.

G7 có thể tiếp tục giải phóng dầu nếu giá vẫn cao

Tuyên bố của G7 cho biết các thành viên sẽ tiếp tục phối hợp trong khuôn khổ IEA và có thể thảo luận về khả năng giải phóng thêm dầu diesel nếu cần thiết.

Nhóm cũng thống nhất phối hợp lịch bảo dưỡng các nhà máy lọc dầu nhằm tránh việc nhiều cơ sở cùng dừng hoạt động trong một thời điểm, đồng thời khuyến khích các nước có khả năng tăng công suất vận hành nhà máy lọc dầu trong thời gian nguồn cung căng thẳng.

Đây là điểm quan trọng bởi việc giải phóng dầu dự trữ chỉ có thể cung cấp một lượng nhiên liệu hữu hạn. Nếu các tuyến vận chuyển dầu tiếp tục bị gián đoạn hoặc công suất lọc dầu không phục hồi, nguồn dự trữ có thể chỉ giúp trì hoãn áp lực giá thay vì giải quyết nguyên nhân gốc rễ.

Các chuyên gia được truyền thông quốc tế dẫn lời cũng cảnh báo rằng việc sử dụng kho dự trữ là biện pháp ngắn hạn. Khi lượng dầu này được đưa ra thị trường và kho dự trữ giảm xuống, các chính phủ sẽ phải đối mặt với câu hỏi về khả năng ứng phó nếu một cú sốc nguồn cung mới xảy ra.

Một động thái nhằm "hạ nhiệt" thị trường dầu

Thỏa thuận 100 triệu thùng của G7 vì vậy có hai mục tiêu song song: bổ sung ngay nguồn cung dầu diesel đang thiếu và phát đi tín hiệu rằng các nước lớn sẽ phối hợp thay vì dựng thêm hàng rào thương mại năng lượng.

Việc Mỹ rút lại khả năng cấm xuất khẩu dầu diesel giúp loại bỏ một rủi ro lớn đối với châu Âu, trong khi lượng dầu dự trữ được giải phóng có thể tạo thêm nguồn cung trong những tuần tới.

Tuy nhiên, quy mô 100 triệu thùng chỉ tương đương khoảng một ngày nhu cầu dầu toàn cầu. Trong khi đó, các nguyên nhân gây thiếu hụt như xung đột Trung Đông, gián đoạn vận chuyển, suy giảm nguồn cung sản phẩm dầu và công suất lọc dầu vẫn chưa được giải quyết hoàn toàn.

Do đó, tác động trước mắt nhiều khả năng nằm ở việc giảm căng thẳng và biến động trên thị trường hơn là tạo ra một sự thay đổi căn bản về cân bằng cung cầu dầu toàn cầu.