Eo biển Hormuz quan trọng thế nào mà Iran có thể khiến Mỹ - Israel chùn tay?

Giới phân tích cảnh báo giá dầu toàn cầu có thể tăng mạnh sau khi quan chức Iran úp mở khả năng đóng cửa eo biển Hormuz . Đây là một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới, vận chuyển khoảng 20–30% nguồn cung dầu và khí đốt toàn cầu.

Eo biển Hormuz ở đâu?

Eo biển Hormuz nằm giữa Oman và UAE ở một phía và Iran ở phía còn lại, là tuyến kết nối vịnh Ba Tư với vịnh Oman và biển Arab. Tại điểm hẹp nhất, eo biển chỉ rộng khoảng 33 km, trong khi luồng tàu mỗi chiều rộng khoảng 3 km, khiến khu vực này đặc biệt dễ tổn thương trước các hoạt động quân sự.

Dù vậy, đây vẫn là tuyến vận tải đủ khả năng tiếp nhận những tàu chở dầu thô lớn nhất thế giới. Các quốc gia xuất khẩu năng lượng Trung Đông phụ thuộc vào tuyến đường này để đưa dầu và khí ra thị trường quốc tế, còn các nước nhập khẩu cần nó hoạt động liên tục để đảm bảo an ninh năng lượng.

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), trong năm 2024 có khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày đi qua eo biển này, tương đương giá trị khoảng 500 tỷ USD mỗi năm trong thương mại năng lượng toàn cầu. Nguồn dầu chủ yếu đến từ Iran, Iraq, Kuwait, Qatar, Ả-rập Xê Út và UAE. Eo biển cũng đóng vai trò then chốt trong thương mại khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), với khoảng 20% sản lượng LNG toàn cầu được vận chuyển qua đây, trong đó Qatar chiếm phần lớn khối lượng.

Phần lớn năng lượng đi qua Hormuz được vận chuyển sang châu Á. Khoảng 84% dầu thô và condensate, cùng 83% LNG, có điểm đến là các thị trường châu Á.

Những nền kinh tế phụ thuộc nhiều nhất gồm Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc.

Bốn quốc gia này chiếm khoảng 69% tổng lượng dầu đi qua eo biển, vì vậy bất kỳ cú sốc nào về giá cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất, giao thông và hệ thống năng lượng của họ.

Mỹ-Israel tấn công Iran, thị trường dầu bị ảnh hưởng ra sao?

Một quan chức Liên minh châu Âu cho biết các tàu đi qua eo biển đã nhận được tín hiệu vô tuyến từ lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran yêu cầu không được tiếp tục hành trình. Iran chưa chính thức tuyên bố đóng cửa eo biển. Dù vậy, nhiều chủ tàu đã tạm dừng vận chuyển dầu và khí đốt, và hàng trăm tàu chở dầu cùng LNG được ghi nhận đang neo đậu ngoài khơi. Lưu lượng tàu qua khu vực này giảm mạnh kể từ khi xung đột leo thang.

Các chuyên gia cảnh báo rằng nếu Hormuz bị phong tỏa, khoảng một phần năm lượng dầu giao dịch toàn cầu sẽ bị gián đoạn ngay lập tức. Khi đó, giá dầu không chỉ tăng mà có thể nhảy vọt do tâm lý hoảng loạn của thị trường. Những cuộc tấn công gần đây cho thấy mục tiêu không còn giới hạn ở cơ sở quân sự mà đã mở rộng sang hạ tầng năng lượng, làm gia tăng đáng kể rủi ro cho thị trường toàn cầu.

Việc gián đoạn dòng chảy năng lượng qua Hormuz có thể đẩy giá dầu lên mốc 100 USD/thùng hoặc cao hơn, làm lạm phát toàn cầu tăng thêm khoảng 0,6–0,7%, đồng thời kéo giá khí đốt đi lên. Điều này có thể buộc các ngân hàng trung ương trì hoãn việc hạ lãi suất, đặc biệt tại các nền kinh tế mới nổi vốn nhạy cảm với biến động giá hàng hóa.

Eo biển Hormuz vì thế được xem là “yết hầu” của thị trường năng lượng toàn cầu. Dù hiện tại tuyến đường này chưa bị đóng cửa chính thức, nguy cơ gián đoạn vẫn khiến thị trường ở trong trạng thái cảnh giác cao độ, bởi bất kỳ bước leo thang nào cũng có thể gây ra tác động lan rộng tới lạm phát, chính sách tiền tệ và tăng trưởng kinh tế thế giới.