Dự thảo nghị quyết về Eo biển Hormuz bị phủ quyết, căng thẳng tại Hội đồng Bảo an gia tăng

Dự thảo nghị quyết do Bahrain đề xuất nhận được 11 phiếu thuận, 2 phiếu trắng và 2 phiếu chống - của Nga và Trung Quốc. Cả hai nước này đều là thành viên thường trực có quyền phủ quyết tại Hội đồng Bảo an.

Dự thảo này kêu gọi các quốc gia có lợi ích tại eo biển Hormuz - khu vực nằm giữa Iran, Oman và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) - tăng cường phối hợp phòng thủ nhằm bảo đảm an toàn hàng hải, trong đó có việc tổ chức hộ tống tàu thương mại.

Văn bản này đồng thời yêu cầu Iran lập tức chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền cũng như mọi hành động cản trở quyền tự do lưu thông trên biển.

Đại sứ Nga tại Liên hợp quốc, ông Vasily Nebenzya, cho biết Mátxcơva không thể ủng hộ dự thảo nghị quyết, vì nó có nguy cơ tạo ra một “tiền lệ nguy hiểm” đối với luật pháp quốc tế, bao gồm cả Luật Biển, và đối với thẩm quyền của Hội đồng Bảo an. Theo ông, văn bản này “mắc những sai lầm nghiêm trọng và tiềm ẩn rủi ro”, với “các yếu tố thiếu cân bằng, thiếu chính xác và mang tính đối đầu.”

Đại sứ Iran tại Liên hợp quốc, ông Amir Saeid Iravani, cũng bác bỏ dự thảo nghị quyết, cho rằng nó “mô tả sai lệch và không chính đáng” các biện pháp hợp pháp của Iran tại Eo biển Hormuz, mà theo ông được thực hiện nhằm tự vệ theo Hiến chương Liên hợp quốc, nhưng lại bị coi là mối đe dọa đối với hòa bình và an ninh quốc tế.

Phát biểu trước Hội đồng, ông lập luận rằng văn bản này nhằm hợp pháp hóa “các hành động bất hợp pháp của những kẻ xâm lược và các đồng minh” dưới chiêu bài bảo vệ tự do hàng hải và an ninh hàng hải tại eo biển và khu vực Vùng Vịnh.

Trước cuộc bỏ phiếu, phát biểu tại Hội đồng Bảo an, Ngoại trưởng Bahrain Abdullatif Al Zayani cho rằng các quốc gia thành viên Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh là nguồn cung cấp năng lượng toàn cầu quan trọng, do đó an ninh của Eo biển Hormuz là vấn đề mang tính trách nhiệm quốc tế, gắn liền với ổn định kinh tế toàn cầu.

Ông nhấn mạnh Iran “không có quyền” đóng cửa tuyến đường thủy hoặc hạn chế giao thông hàng hải quốc tế, đồng thời cảnh báo rằng bất kỳ sự gián đoạn nào cũng sẽ tước đi các nguồn tài nguyên thiết yếu của nhiều quốc gia và đe dọa thị trường toàn cầu.

Bahrain, quốc gia đang giữ chức chủ tịch luân phiên của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc gồm 15 thành viên, đã lưu hành một số dự thảo nghị quyết trong những ngày gần đây nhằm thu hẹp bất đồng sâu sắc giữa các nước thành viên.

Bản dự thảo ban đầu của Bahrain cho phép các quốc gia sử dụng “tất cả các biện pháp cần thiết” - cách diễn đạt của Liên hợp quốc, bao gồm cả khả năng sử dụng vũ lực - để bảo đảm tự do hàng hải qua Eo biển Hormuz và ngăn chặn các nỗ lực đóng cửa tuyến đường này.

Sau khi Nga, Trung Quốc và Pháp, ba quốc gia có quyền phủ quyết trong Hội đồng Bảo an, lên tiếng phản đối việc phê chuẩn sử dụng vũ lực, bản dự thảo đã được sửa đổi, loại bỏ các nội dung liên quan đến hành động tấn công, chỉ giữ lại các biện pháp mang tính phòng thủ.

Tuy nhiên, văn bản này đã bị giảm hiệu lực đáng kể khi loại bỏ các điều khoản liên quan đến sự ủy quyền của Hội đồng Bảo an - vốn được xem là cơ sở pháp lý cho hành động. Đồng thời, phạm vi áp dụng cũng bị thu hẹp, chỉ còn giới hạn trong khu vực Eo biển Hormuz, trong khi các bản dự thảo trước đó còn bao gồm cả các vùng biển lân cận.

Dự thảo nghị quyết bị phủ quyết hôm 7-4 đã kêu gọi mạnh mẽ các quốc gia có lợi ích tại Eo biển Hormuz phối hợp các biện pháp phòng thủ phù hợp nhằm bảo đảm an ninh và an toàn hàng hải, bao gồm việc hộ tống tàu thương mại và ngăn chặn các hành vi cản trở lưu thông.

Dự thảo cũng yêu cầu Iran ngay lập tức chấm dứt các cuộc tấn công vào tàu thương mại, ngừng cản trở quyền tự do hàng hải và không nhằm vào cơ sở hạ tầng dân sự.

Phái đoàn UAE tại Liên hợp quốc đã đăng tải trên mạng xã hội X bày tỏ sự “vô cùng tiếc nuối” khi Hội đồng Bảo an không thông qua một khuôn khổ hợp tác quốc tế nhằm chấm dứt các cuộc tấn công và mối đe dọa đối với kinh tế toàn cầu.

Tuyên bố nêu rõ: “Eo biển Hormuz phải luôn mở cửa cho tất cả và quyền tự do hàng hải phải được bảo đảm. Không quốc gia nào được phép đóng cửa các tuyến thương mại huyết mạch toàn cầu và đẩy thế giới đến bờ vực khủng hoảng kinh tế.”

Phái đoàn cho biết sẽ tiếp tục thúc đẩy các nỗ lực quốc tế nhằm khôi phục an toàn hàng hải qua eo biển và hợp tác với các đối tác để bảo đảm dòng chảy thương mại toàn cầu.

Cuộc bỏ phiếu diễn ra sau hơn năm tuần xung đột, bắt nguồn từ các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran, khiến giá dầu tăng cao và làm gián đoạn giao thông qua một trong những hành lang năng lượng quan trọng nhất thế giới. Iran đã hạn chế hoạt động qua Eo biển Hormuz, làm dấy lên lo ngại về chuỗi cung ứng toàn cầu và thị trường năng lượng.