Dầu tăng hơn 7.000/lít, xăng lên mạnh: Cần kiềm chế để giá cả không ‘té nước theo mưa'

Vì sao xăng dầu tăng giá?

Theo thông báo của liên Bộ Công Thương - Tài chính, các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu đồng loạt tiến hành điều chỉnh giá bán lẻ các mặt hàng xăng dầu kể từ 15h ngày 5/3.

Cụ thể, giá xăng RON95-III tăng 2.189 đồng/lít, lên 22.340 đồng/lít; xăng E5 RON92 tăng 1.926 đồng/lít, lên mức 21.449 đồng/lít; trong khi giá dầu diesel 0.05S tăng vọt 3.758 đồng/lít, lên ngưỡng 23.037 đồng/lít và dầu hỏa tăng sốc 7.132 đồng/lít lên mức 26.601 đồng/lít.

Vậy, vì sao giá xăng chỉ tăng trên dưới 2.000 đồng/lít, còn giá dầu lại tăng sốc từ 3.758-7.132 đồng/lít trong kỳ điều chỉnh này?

Trao đổi với PV VietNamNet, ông Bùi Ngọc Bảo, Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam, cho biết nước ta vẫn luôn nhập khẩu ròng xăng dầu. Thế nên, khi giá thế giới tăng, giá xăng dầu trong nước cũng được điều chỉnh theo mức tăng tương ứng.

Dữ liệu thống kê từ Cục Hải quan cho thấy, năm 2025, Việt Nam nhập khẩu 9,9 triệu tấn xăng dầu các loại, với kim ngạch khoảng 6,8 tỷ USD. Trong cơ cấu này, diesel chiếm tỷ trọng lớn nhất với khoảng 3,3 tỷ USD; xăng khoảng 1,6 tỷ USD, nhiên liệu bay hơn 1,5 tỷ USD, còn lại là dầu mazut.

Ở nhóm dầu thô, lượng nhập khẩu lên tới 14,1 triệu tấn, với kim ngạch khoảng 7,7 tỷ USD.

Như vậy, riêng hai nhóm năng lượng chủ chốt này đã tiêu tốn khoảng 14,9 tỷ USD trong năm 2025, cho thấy mức độ phụ thuộc lớn của Việt Nam vào nguồn cung nhập khẩu, dù trong nước vẫn có sản xuất và chế biến.

“Dầu thô là nguyên liệu chính để lọc dầu. Từ dầu thô sẽ lọc ra xăng, dầu diesel cũng như các mặt hàng khác”, ông nói và giải thích, trên thị trường thế giới, mỗi mặt hàng này đều được giao dịch với mức giá khác nhau. Theo đó, những ngày vừa qua, khi xung đột quân sự ở Trung Đông leo thang đã đẩy giá các mặt hàng xăng dầu thế giới tăng. Vì vậy, ở kỳ điều chỉnh này, các mặt hàng xăng dầu trong nước cũng tăng mạnh theo giá trên thị trường thế giới.

Cũng cần nhắc lại, hiện nay giá xăng dầu vẫn đang được Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho phép áp dụng mức giảm thuế bảo vệ môi trường (BVMT) nhằm hỗ trợ người dân, doanh nghiệp và bình ổn thị trường. Theo đó, giảm 50% thuế bảo vệ môi trường với xăng dầu, mỡ nhờn trong năm 2026 như mức thuế quy định năm 2025 hiện nay tại Nghị quyết 60/2024/UBTVQH15 (trừ nhiên liệu bay). Nhờ đó, giá xăng dầu trên thị trường vẫn còn được kiềm chế đáng kể.

Mức thuế bảo vệ môi trường đối với xăng, dầu, mỡ nhờn từ ngày 01/01/2026 đến hết ngày 31/12/2026

Phải đa dạng nguồn cung, sử dụng các giải pháp kiềm chế đà tăng giá

Liên quan đến biến động giá xăng dầu thế giới và giá mặt hàng này trong nước sau kỳ điều chỉnh chiều 5/3, ông Nguyễn Tiến Thỏa, Chủ tịch Hội thẩm định giá Việt Nam, nguyên Cục trưởng Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính) nói với VietNamNet rằng đây là mức tăng rất cao.

Theo ông, trong bối cảnh hiện nay, để giá xăng dầu ở mức “có thể chịu đựng được”, cần sử dụng các giải pháp nhằm kiềm chế giá của mặt hàng này. Đơn cử, nếu còn quỹ bình ổn xăng dầu thì cần sử dụng ngay nhằm kiềm hãm bớt đà tăng.

Cùng với đó, Nhà nước cần xem xét xử lý các khoản thu từ những sắc thuế để hỗ trợ doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu, từ đó làm giảm bớt tác động của giá xăng dầu đến các ngành sản xuất và tiêu dùng trong nước.

Theo tính toán, việc giá xăng dầu tăng đã khiến chỉ số giá tiêu dùng (CPI) chung tăng khoảng 0,63%. Với các ngành sử dụng nhiều nhiên liệu xăng dầu, tác động còn lớn hơn: giá dịch vụ vận tải có thể tăng 6,3%, thủy sản đánh bắt xa bờ tăng 10,5%, khai thác than tăng gần 10%...

“Đây là mức tăng rất lớn, gây áp lực đẩy mặt bằng giá hàng hóa trên thị trường lên cao, kéo theo CPI tăng và gây bất lợi cho công tác điều hành kinh tế vĩ mô”, ông Thỏa nhấn mạnh.

Đặc biệt, trong bối cảnh hiện nay, để bảo đảm nguồn cung xăng dầu, ông Thoả cho rằng việc điều hành cần được thực hiện xuyên suốt theo nguyên tắc thị trường. Bên cạnh đó, cần đa dạng hóa thị trường nhập khẩu cả xăng dầu thành phẩm và nguyên liệu, nhằm đáp ứng nhu cầu sản xuất cũng như tiêu dùng trong nước.

Theo ông, xét ở góc độ sản xuất, các nhà máy trong nước hiện mới đáp ứng được khoảng 80% nhu cầu xăng dầu thành phẩm, phần còn lại vẫn phải nhập khẩu. Đáng chú ý, sản lượng dầu thô khai thác trong nước chỉ đáp ứng khoảng 30-35%, trong khi 65-70% vẫn phụ thuộc nguồn nhập khẩu. Vì vậy, nếu chỉ phụ thuộc vào 1-2 thị trường, khi xảy ra xung đột địa chính trị như tại Trung Đông, nguồn cung trong nước sẽ chịu tác động rõ rệt.

“Không chỉ vậy, trong bối cảnh này chúng ta phải bảo đảm vận hành tối đa công suất ở các nhà máy lọc dầu trong nước. Bắt buộc thực hiện dự trữ lưu thông theo quy định”, ông Thoả nhấn mạnh. 

Ngoài các giải pháp trên, chuyên gia Nguyễn Tiến Thoả cho rằng cần đẩy mạnh các biện pháp sử dụng nhiên liệu tiết kiệm, hiệu quả. Đồng thời, một số ngành nghề có thể xem xét chuyển sang sử dụng các loại nhiên liệu thay thế phù hợp nhằm giảm áp lực tiêu thụ xăng dầu.