Dù đối mặt với áp lực cải cách ngày càng tăng nhằm duy trì vai trò trung tâm trong hệ thống kinh tế quốc tế, song tại Hội nghị Bộ trưởng lần thứ 14 của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vừa được tổ chức tại Cameroon, các thành viên WTO vẫn không đạt được

Điều này không chỉ làm suy giảm niềm tin vào vai trò điều phối của WTO mà còn đặt ra câu hỏi lớn về tương lai của tiến trình cải cách trong thời gian tới.

wto.jpg
Các đại biểu dự Hội nghị Bộ trưởng lần thứ 14 của Tổ chức Thương mại Thế giới tại Cameroon. Ảnh: WTO

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đối mặt với nhiều biến động và áp lực địa chính trị gia tăng, Hội nghị Bộ trưởng lần thứ 14 của WTO khép lại mà không đạt được kết quả như mong đợi. Các nhà lãnh đạo không thể thống nhất về những vấn đề then chốt, bao gồm cải cách thể chế, nông nghiệp và đặc biệt là việc gia hạn lệnh tạm hoãn áp thuế đối với thương mại điện tử. Điều này phần nào phản ánh rõ nét những rạn nứt sâu sắc giữa các thành viên trong hệ thống thương mại đa phương.

Phát biểu sau hội nghị, Tổng Giám đốc WTO Ngozi Okonjo-Iweala xác nhận lệnh tạm hoãn áp thuế đối với hàng hóa kỹ thuật số - vốn được duy trì liên tục từ năm 1998, đã chính thức hết hiệu lực. Điều này mở ra khả năng các quốc gia áp thuế đối với các sản phẩm như sách điện tử, phần mềm, âm nhạc trực tuyến hay các dịch vụ số khác.

Việc không gia hạn được cơ chế này được xem là thất bại lớn nhất của hội nghị, bởi đây là vấn đề mang tính biểu tượng cho khả năng thích ứng của WTO trước sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế số. Trong nhiều năm qua, quy định này đã góp phần thúc đẩy thương mại điện tử toàn cầu phát triển mạnh mẽ, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra sâu rộng.

Nguyên nhân chính dẫn đến bế tắc là sự khác biệt về lợi ích giữa các nhóm quốc gia. Mỹ và một số nền kinh tế phát triển mong muốn biến lệnh tạm hoãn thành quy định vĩnh viễn nhằm bảo đảm môi trường thương mại ổn định và mở. Tuy nhiên, nhiều quốc gia đang phát triển, dẫn đầu là Ấn Độ, lại lo ngại việc duy trì miễn thuế sẽ làm thất thu ngân sách và hạn chế khả năng điều tiết thị trường trong nước.

Trong quá trình thương lượng, phía Mỹ đã thể hiện sự linh hoạt khi chấp nhận phương án gia hạn trong 5 năm thay vì vĩnh viễn. Tuy nhiên, nỗ lực này vẫn không đủ để đạt được đồng thuận. Brazil đã kiên quyết phản đối, đồng thời liên kết vấn đề này với tiến triển trong đàm phán nông nghiệp - lĩnh vực vốn tồn tại nhiều tranh cãi kéo dài suốt nhiều năm.

Dù phần lớn trong số hơn 160 thành viên đã tiến gần tới sự đồng thuận, nhưng Brazil và Thổ Nhĩ Kỳ… vẫn giữ lập trường cứng rắn. Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer thậm chí đã phát đi thông điệp cứng rắn về những “hệ quả” nếu không đạt được một thỏa thuận gia hạn dài hạn, cho thấy tầm quan trọng của vấn đề này đối với Washington.

Không chỉ riêng thương mại điện tử, các cuộc đàm phán về nông nghiệp cũng tiếp tục rơi vào bế tắc. Đây là lĩnh vực nhạy cảm, liên quan trực tiếp đến sinh kế của hàng triệu người dân và chính sách trợ cấp của các quốc gia. Các nước phát triển, đặc biệt là Mỹ và Liên minh châu Âu, vẫn duy trì mức trợ cấp nông nghiệp cao nhằm bảo vệ nông dân trong nước, trong khi các quốc gia đang phát triển yêu cầu cắt giảm mạnh để bảo đảm cạnh tranh công bằng. Ngược lại, nhiều nước đang phát triển cũng bị chỉ trích vì áp dụng các biện pháp bảo hộ thị trường nội địa.

Trước kết quả không khả quan của hội nghị, phản ứng từ cộng đồng doanh nghiệp cho thấy sự lo ngại ngày càng gia tăng. Tổng Thư ký Phòng Thương mại quốc tế John Denton nhận định, kết quả hội nghị là “đáng thất vọng”, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang cần sự ổn định và phối hợp. Đại diện Microsoft, ông John Bescec, cũng cho rằng các doanh nghiệp đang mất đi tính dự báo - yếu tố then chốt để đưa ra các quyết định đầu tư dài hạn.

Theo Chủ tịch hội nghị, Bộ trưởng Thương mại Cameroon Luc Magloire Mbarga Atangana, các cuộc đàm phán sẽ tiếp tục được nối lại tại Geneva (Thụy Sĩ) vào tháng 5 tới. Tuy nhiên, với những khác biệt về lợi ích ngày càng sâu sắc giữa các quốc gia, con đường hướng tới một thỏa thuận toàn diện vẫn còn nhiều chông gai.

Nhìn tổng thể, Hội nghị Bộ trưởng lần thứ 14 đã cho thấy rõ những hạn chế mang tính cấu trúc của WTO trong việc thích ứng với một thế giới đang thay đổi nhanh chóng. Khi chủ nghĩa đơn phương và bảo hộ tiếp tục gia tăng, khả năng đạt được đồng thuận giữa các thành viên ngày càng trở nên khó khăn. Thời gian tới, việc khôi phục lòng tin, cải thiện cơ chế ra quyết định và tìm kiếm sự cân bằng lợi ích giữa các quốc gia phát triển và đang phát triển sẽ là những thách thức then chốt. Nếu không có những bước tiến cụ thể, nguy cơ WTO tiếp tục rơi vào tình trạng tê liệt là điều hoàn toàn có thể xảy ra, kéo theo những hệ lụy khó lường đối với thương mại và kinh tế toàn cầu.

Quỳnh Dương (Theo Euro News, Politico) (hanoimoi.vn)