Có nên cấm trẻ em sử dụng mạng xã hội?

Tuy nhiên, bất cứ nền tảng mạng xã hội nào cũng ẩn chứa nhiều “cạm bẫy”, nhất là đối với những em còn chưa đủ khả năng tự nhận biết các thông tin xấu độc và tự bảo vệ mình trên không gian mạng. Có nên cho trẻ sử dụng mạng xã hội là vấn đề được nhiều người dân quan tâm.

Cảnh giác trước “chất gây nghiện tinh thần”

Khó có thể phủ nhận những lợi ích nhất định mà internet, trong đó có mạng xã hội, có thể mang đến cho giới trẻ. Thông qua môi trường mạng, thanh thiếu niên được tiếp cận thông tin một cách nhanh chóng và phong phú hơn, tham gia các hoạt động học trực tuyến, tăng hiểu biết, phát triển tư duy và kỹ năng công nghệ số, mở rộng kết nối và có một kênh để có thể biểu đạt những suy nghĩ, quan điểm của mình.

Song, bên cạnh những lợi ích, có vô số những vòng xoáy phức tạp như: Nội dung độc hại, bạo lực, tiêu cực hay tình trạng bắt nạt, lừa đảo trên không gian mạng có thể “cuốn” trẻ vào dẫn đến mất kiểm soát và có thể để lại những hậu quả khôn lường.

Chị P.T.Y (phường Thanh Xuân, Hà Nội) từng vô cùng hốt hoảng khi biết tin con gái chưa đầy 14 tuổi của mình có “tình yêu đồng giới” trên mạng xã hội. Rất may “người yêu” của cô bé ở trong miền Nam nên hậu quả chưa đi quá xa, nhưng những tháng ngày lực học giảm sút, tinh thần uể oải, hay cáu gắt, đến lớp thường xuyên ngủ gật vì bận “chat” xuyên đêm là cái giá phải trả khi con mải mê với mạng xã hội mà thiếu vắng sự hướng dẫn và kiểm soát từ gia đình.

“Khi tôi yêu cầu con dừng ngay trò chuyện với bạn và tịch thu điện thoại, chỉ cho sử dụng 30 phút mỗi ngày thì con buồn rầu, thất vọng, thậm chí còn bỏ sang nhà bạn cùng lớp ở 2 ngày. Tôi thấy mình thật đáng trách vì đã không sát sao với con nhiều hơn”, chị P.T.Y chia sẻ.

Với nhiều thanh thiếu niên, mạng xã hội như một chất gây nghiện tinh thần rất khó cai. Trong buổi họp phụ huynh lớp 10 tại một trường trung học phổ thông trên địa bàn phường Thanh Liệt (Hà Nội), nhiều bậc cha mẹ rất bất ngờ khi cô chủ nhiệm thông tin kết quả của một buổi tư vấn tâm lý đối với học sinh trong lớp khi có những em chia sẻ chỉ ngủ khoảng 3 tiếng/ngày. Ngoài việc học trên lớp và sinh hoạt cá nhân thì hầu hết thời gian còn lại dành cho chơi game và lướt mạng.

TS Nguyễn Thị Thu Anh, thành viên Hội đồng Quốc gia Giáo dục và Phát triển nhân lực Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội Tâm lý Giáo dục học Hà Nội, cho biết: “Internet và mạng xã hội dễ gây nghiện khiến nhiều học sinh mất khả năng tập trung, không kiểm soát được thời gian sử dụng. Nếu không có định hướng, trẻ rất dễ tự làm tổn thương mình trước những nội dung độc hại hoặc các hành vi bắt nạt qua mạng”.

Để trẻ sử dụng mạng xã hội an toàn

Nhằm bảo vệ sức khỏe thể chất và tinh thần trẻ em khi sử dụng internet, “làn sóng” cấm trẻ em sử dụng mạng xã hội đã được một số quốc gia trên thế giới thực hiện. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng, việc cấm hoàn toàn trẻ dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội là điều khó khả thi, nhất là trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh mẽ như hiện nay.

TS Nguyễn Thị Thu Anh chia sẻ: “Tôi không ủng hộ tư duy “không quản được thì cấm”, nhưng đặc biệt ủng hộ việc thiết lập hành lang an toàn theo độ tuổi. Đây là xu hướng của các quốc gia tiên tiến như Pháp hay Australia hiện nay không cấm đoán cực đoan, mà siết chặt kiểm soát và yêu cầu sự bảo trợ của phụ huynh”.

Theo TS Thu Anh, thay vì tranh cãi việc “cấm hay không”, chúng ta nên tập trung vào việc dạy trẻ cách chủ động trong thế giới số. Với những trẻ được trang bị kỹ năng, internet là lớp học thứ hai giúp các em dễ dàng tiếp cận tri thức toàn cầu, phát triển ngoại ngữ, kỹ năng giao tiếp số, tăng cường khả năng kết nối với mọi người.

Còn luật sư Hoàng Thị Dinh (Văn phòng Luật sư Hoàng Hưng - Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội) khẳng định, đã có những quy định cụ thể khi cha mẹ cho trẻ sử dụng mạng xã hội. Điểm đ, Khoản 2, Điều 23, Nghị định số 147/2024/NĐ-CP về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ internet và thông tin trên mạng quy định: Trường hợp người sử dụng dịch vụ mạng xã hội là trẻ em (dưới 16 tuổi) thì cha, mẹ hoặc người giám hộ theo pháp luật dân sự của trẻ em đăng ký tài khoản bằng thông tin của cha, mẹ hoặc người giám hộ theo pháp luật dân sự của trẻ em và có trách nhiệm giám sát, quản lý nội dung trẻ em truy cập, đăng tải, chia sẻ thông tin trên mạng xã hội.

Mạng xã hội không xấu, vấn đề cốt lõi nằm ở năng lực tự chủ của người dùng. Với trẻ, cha mẹ cần đồng hành và hướng dẫn trẻ sử dụng mạng xã hội một cách an toàn và có trách nhiệm.

TS Thu Anh cho rằng, thay vì kiểm soát bằng quyền lực, cha mẹ nên kiểm soát bằng sự kết nối. Để trẻ tự nguyện rời mắt khỏi màn hình, gia đình cần thực hiện đồng bộ 4 giải pháp. Thứ nhất, đối thoại với con để thiết lập quy định rõ ràng về khung thời gian sử dụng thiết bị và giới hạn thời gian sử dụng. Thứ hai, cha mẹ nên làm gương thực hiện các quy định trên. Thứ ba, cha mẹ và con cần tạo ra các giá trị thay thế để cùng làm cho thế giới thực hấp dẫn hơn thế giới ảo. Thứ tư là trang bị “hệ miễn dịch số” cho trẻ.

Mạng xã hội giống như con dao hai lưỡi. Chỉ khi có sự giám sát và giáo dục đúng đắn từ phía gia đình, mạng xã hội mới có thể là kênh giải trí an toàn đối với trẻ và thực sự trở thành công cụ hữu ích cho sự phát triển của trẻ trong thời đại số.