Chuyên gia: Nghị quyết 10 là bước chuyển tư duy sang công nghệ cao

Chuyển hướng sang công nghệ cao

Ông Dominic Scriven, nhà sáng lập - Chủ tịch điều hành Dragon Capital, cho rằng điểm đột phá đầu tiên của Nghị quyết 10 là xác định rõ khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài là bộ phận không tách rời của nền kinh tế Việt Nam. Đây là thông điệp có ý nghĩa đặc biệt với cộng đồng đầu tư quốc tế, khẳng định các nhà đầu tư nước ngoài được đối xử bình đẳng trong nền kinh tế Việt Nam.

Đặc biệt, Nghị quyết xác định thị trường vốn và nhà đầu tư trên thị trường vốn là một bộ phận quan trọng của nền kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài.

Quan trọng hơn, Nghị quyết đánh dấu sự chuyển dịch trong tư duy thu hút đầu tư. Thay vì ưu tiên quy mô dòng vốn như trước, mục tiêu hiện nay là thu hút dòng vốn có chất lượng, đi cùng công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển giao tri thức và tạo giá trị gia tăng cho nền kinh tế. Đồng thời, việc thu hút FDI sẽ không đánh đổi môi trường, tài nguyên hay hệ thống an sinh xã hội.

Ông Sử Ngọc Khương, Giám đốc cấp cao Bộ phận Tư vấn Đầu tư Savills Việt Nam, cho rằng Nghị quyết 10 đánh dấu sự chuyển dịch từ tư duy thu hút vốn sang tư duy kiến tạo năng lực cạnh tranh quốc gia. Giá trị cốt lõi của Nghị quyết không nằm ở mục tiêu 200-300 tỷ USD vốn FDI đăng ký mà ở việc định hình một mô hình tăng trưởng mới dựa trên công nghệ, tri thức và đổi mới sáng tạo.

Trong giai đoạn tới, câu hỏi không còn là “Việt Nam thu hút được bao nhiêu vốn FDI” mà là “thu hút được bao nhiêu công nghệ, bao nhiêu tri thức và bao nhiêu giá trị gia tăng cho nền kinh tế”.

Chuyên gia này cho rằng đây là lần đầu tiên định hướng phát triển khu vực FDI được đặt trong bối cảnh nâng cao năng suất quốc gia và chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Điều này phản ánh quyết tâm đưa Việt Nam vượt khỏi vai trò là điểm đến sản xuất truyền thống, để trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo và phân bổ nguồn lực chiến lược của khu vực.

Trong hơn 3 thập kỷ qua, Việt Nam đã trở thành một trong những điểm đến đầu tư hấp dẫn của khu vực, nhờ vị trí địa lý thuận lợi, môi trường chính trị ổn định, lực lượng lao động cạnh tranh và mạng lưới các hiệp định thương mại tự do rộng khắp.

Tuy nhiên, các tập đoàn đa quốc gia hiện nay đã thay đổi cách tiếp cận trong lựa chọn địa điểm đầu tư. Những yếu tố như tính minh bạch của môi trường đầu tư, khả năng dự báo chính sách, hiệu quả thực thi pháp luật, mức độ bảo vệ quyền tài sản và chất lượng quản trị quốc gia... đang ngày càng đóng vai trò quan trọng trong các quyết định đầu tư dài hạn.

“Trong giai đoạn mới, lợi thế cạnh tranh bền vững của một nền kinh tế không còn nằm ở mức ưu đãi cao hơn đối thủ mà ở khả năng tạo dựng niềm tin. Niềm tin đó được hình thành từ sự ổn định chính sách, tính nhất quán trong thực thi và khả năng bảo vệ hiệu quả các quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp”, TS. Sử Ngọc Khương nhấn mạnh.

Đây cũng là lý do những cam kết về bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, quyền sở hữu tài sản, bảo vệ vốn đầu tư và nguyên tắc không áp dụng hồi tố theo hướng bất lợi cho doanh nghiệp trong Nghị quyết 10, nhận được sự quan tâm đặc biệt từ cộng đồng đầu tư quốc tế.

Tham gia kiến tạo chuỗi giá trị toàn cầu

Một trong những điểm nổi bật nhất của Nghị quyết 10 là định hướng chuyển trọng tâm từ thu hút dòng vốn sang thu hút các nguồn lực tạo ra năng suất dài hạn cho nền kinh tế. Danh mục các lĩnh vực ưu tiên bao gồm bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây, công nghệ sinh học, công nghệ năng lượng, logistics hiện đại và nhiều ngành công nghệ cao khác.

Đồng thời, Việt Nam đặt mục tiêu thu hút các trung tâm R&D, trung tâm dữ liệu, trung tâm đổi mới sáng tạo, trung tâm điều hành khu vực và các dịch vụ dùng chung của các tập đoàn đa quốc gia.

Các chuyên gia cho rằng định hướng này phản ánh tham vọng nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Nhận định của Hiệp hội Thương mại Hoa Kỳ tại Việt Nam (AmCham Việt Nam) cho rằng Nghị quyết 10 là bước phát triển tích cực và kịp thời trong chiến lược thu hút đầu tư của Việt Nam.

Đặc biệt, Nghị quyết nhấn mạnh hơn đến công nghệ tiên tiến, đổi mới sáng tạo, nghiên cứu và phát triển (R&D), việc làm có kỹ năng cao và tăng cường liên kết với doanh nghiệp Việt Nam. Đây đều là những lĩnh vực mà nhiều doanh nghiệp Hoa Kỳ có thế mạnh.

Cách tiếp cận này cũng phù hợp với mục tiêu lớn hơn của Việt Nam, là từng bước nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu, hiện thực hóa mục tiêu dài hạn trở thành quốc gia có thu nhập cao với tốc độ tăng trưởng kinh tế hai con số bền vững.

Bên cạnh đó, mục tiêu Nghị quyết đặt ra đến năm 2030 có khoảng 10.000 doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi giá trị và chuỗi cung ứng của khu vực FDI, cho thấy trọng tâm chính sách không còn nằm ở việc thu hút vốn đơn thuần, mà hướng đến việc nâng cao hiệu ứng lan tỏa đối với khu vực doanh nghiệp trong nước.

Đây là điều kiện quan trọng để nền kinh tế từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh nội tại và giảm sự phụ thuộc vào các lợi thế chi phí truyền thống.

Dù Nghị quyết 10 đưa ra nhiều định hướng chiến lược đáng chú ý, nhưng khả năng hiện thực hóa các cam kết mới là yếu tố được cộng đồng doanh nghiệp quan tâm nhất.

Theo ông Sử Ngọc Khương, cải cách thủ tục hành chính, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát triển hạ tầng hiện đại và bảo đảm tính nhất quán trong thực thi chính sách giữa các cấp quản lý sẽ là những điều kiện tiên quyết để Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu thu hút các trung tâm R&D, các dự án công nghệ chiến lược và những tập đoàn đa quốc gia hàng đầu thế giới.

Ông cho rằng giai đoạn 2026-2030 sẽ không còn là cuộc cạnh tranh thu hút FDI về quy mô vốn mà là cuộc cạnh tranh về chất lượng môi trường đầu tư.

“Nghị quyết đã đặt ra một tầm nhìn rõ ràng cho giai đoạn phát triển tiếp theo, nhưng thách thức lớn nhất là biến các cam kết chính sách thành trải nghiệm thực tế của nhà đầu tư.

Nếu các cải cách về thể chế, nhân lực và môi trường kinh doanh được triển khai đồng bộ, Việt Nam hoàn toàn có thể chuyển từ vị thế tham gia chuỗi giá trị sang vị thế đồng kiến tạo chuỗi giá trị toàn cầu trong thập kỷ tới”, ông Khương nhấn mạnh.

Nội địa hóa chuỗi cung ứng

Với góc nhìn của một doanh nghiệp trong nước, Chủ tịch HĐQT - Tổng Giám đốc Công ty CP Sáng Ban Mai, ông Trần Thành Trọng cho rằng Nghị quyết 10 có những thay đổi tạo kỳ vọng rất lớn với doanh nghiệp trong nước. Nhất là thu hút vốn FDI không phải bằng mọi giá, mà ưu tiên công nghệ cao và áp dụng tỷ lệ nội địa hóa, với 2 yếu tố được quan tâm nhất là nội địa hóa nguồn cung và nội địa hóa chuỗi cung ứng cho doanh nghiệp FDI.

Theo ông Trọng, các mục tiêu của Nghị quyết cần được luật hóa, định lượng cụ thể. Ví dụ trong Luật đầu tư nước ngoài phải có quy định cụ thể dự án bao nhiêu vốn thì sử dụng bao nhiêu % nhà thầu nội địa, bao nhiêu % sản phẩm, nguyên liệu do doanh nghiệp Việt Nam sản xuất... Như thế mới tạo được tác động lan tỏa, mới xây dựng được chuỗi doanh nghiệp Việt Nam tham gia FDI tại Việt Nam.

Doanh nhân này cũng cho biết cộng đồng doanh nghiệp trong nước đang tin tưởng trong định hướng cấp phép đầu tư thời gian tới, Chính phủ, các địa phương sẽ ưu tiên dự án sử dụng nguồn lực trong nước, cam kết chuyển giao công nghệ.

Ông kiến nghị chỉ thu hút FDI với những dự án công nghệ mới, công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo, dự án tự động hóa hoàn toàn, sử dụng ít lao động, ít đất đai, vì lao động Việt Nam vẫn thiếu. Các nhóm ngành doanh nghiệp trong nước đang làm tốt, có lợi thế thì không nên thu hút nữa, nhất là nhóm may mặc, giày da vì thâm dụng lao động.

Trong khi đó, Chủ tịch Hiệp hội doanh nghiệp TP.HCM, ông Nguyễn Ngọc Hòa, cho rằng giai đoạn này, ông tạm gọi là giai đoạn thứ 2 của thu hút FDI, là giai đoạn chuyển về chất, hướng tới gốc. Vốn là một phần nhưng gốc phải là công nghệ. Chuyển giao công nghệ và chuyển giao thị trường mới là tiêu chí thu hút FDI.

Đặc biệt, cần quy định các doanh nghiệp FDI khi đầu tư vào Việt Nam phải mang theo công nghệ và phải có lộ trình chuyển giao.

Tất nhiên doanh nghiệp Việt phải lớn lên. Doanh nghiệp FDI chuyển giao mà doanh nghiệp Việt không đủ năng lực tiếp nhận, không có đội ngũ có tay nghề để tiếp nhận thì cũng vô nghĩa. Vì vậy Nhà nước phải có định hướng, luật hóa rõ ràng và bản thân doanh nghiệp nội phải nâng cấp mình, để đủ lực đón nhận công nghệ mới.