Chú trọng định hướng nghề nghiệp cho học sinh

Trong bối cảnh thị trường lao động liên tục biến đổi, yêu cầu về chất lượng nguồn nhân lực ngày càng cao, công tác hướng nghiệp bài bản, gắn với trải nghiệm thực tiễn đang trở thành “la bàn” quan trọng, giúp học sinh chủ động xây dựng lộ trình cho tương lai.

Giúp học sinh hiểu mình, hiểu nghề

Các thí sinh dự kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2025. Ảnh: P.T

Chỉ còn hơn một tháng nữa là kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 sẽ diễn ra. Đây là kỳ thi quan trọng, đánh dấu bước ngoặt trong cuộc đời mỗi học sinh. Kỳ thi không chỉ là “thước đo” kiến thức mà các em đã tích lũy trong suốt 12 năm học phổ thông mà còn là cơ hội để các em bước vào cánh cửa đại học, theo đuổi ước mơ và hoài bão của mình.

Chính vì vậy, việc giúp học sinh xác định đúng năng lực bản thân, hiểu rõ sở thích, thế mạnh cũng như xu hướng phát triển của thị trường lao động để lựa chọn ngành nghề phù hợp là yêu cầu cấp thiết. Một quyết định đúng ở thời điểm này không chỉ giúp các em phát huy tốt nhất tiềm năng của bản thân mà còn hạn chế tình trạng học lệch hướng, chuyển ngành giữa chừng hoặc khó tìm việc làm sau tốt nghiệp.

Ghi nhận tại nhiều đơn vị, trường học trên địa bàn Hà Nội, thời gian qua, công tác định hướng nghề nghiệp cho học sinh đã được triển khai một cách linh hoạt, lồng ghép chủ động thông qua: Hoạt động giảng dạy, trải nghiệm; cuộc thi khởi nghiệp, khoa học kỹ thuật; ngày hội STEM; ngày hội tư vấn tuyển sinh - hướng nghiệp… Trong đó, ngày hội tư vấn tuyển sinh - hướng nghiệp là hoạt động được nhiều đơn vị, nhà trường chú trọng tổ chức.

Thông qua hoạt động hướng nghiệp, học sinh được tiếp cận trực tiếp với thông tin về cơ hội việc làm, nhu cầu tuyển dụng của thị trường, mức thu nhập, môi trường làm việc cũng như triển vọng phát triển của từng ngành nghề. Đây là cơ sở quan trọng để các em cân nhắc lựa chọn ngành học phù hợp, tránh tình trạng chạy theo “ngành hot”, học theo phong trào hoặc lựa chọn thiếu căn cứ thực tiễn.

Nguyễn Thu Hiền (học sinh lớp 12 Trường THPT Thượng Cát, phường Thượng Cát) cho biết, mặc dù có thể tiếp cận thông tin từ nhiều nguồn khác nhau, song việc được trực tiếp trao đổi với đại diện các trường đại học, cao đẳng tại ngày hội tư vấn tuyển sinh - hướng nghiệp do nhà trường tổ chức vẫn mang ý nghĩa thiết thực hơn cả.

“Em có thể hỏi cả những vấn đề nhỏ mà vẫn được các thầy cô, chuyên gia giải đáp rất cụ thể. Điều này giúp em hiểu rõ hơn bản thân mình phù hợp với lĩnh vực nào, mong muốn gì và xu hướng nghề nghiệp trong tương lai ra sao”, Thu Hiền bày tỏ.

Tại Trường THPT Việt Đức (phường Cửa Nam), hằng năm, nhà trường đều tổ chức các buổi tư vấn tuyển sinh theo từng nhóm ngành để học sinh lớp 12 được tiếp cận thông tin cụ thể, tránh lựa chọn cảm tính. Bên cạnh đó, giáo viên chủ nhiệm cùng giáo viên phụ trách công tác hướng nghiệp cũng thường xuyên trao đổi với học sinh và phụ huynh để hỗ trợ định hướng phù hợp với năng lực, sở trường của từng em.

Hay như tại Trường THCS - THPT Ban Mai (phường Kiến Hưng), để giúp học sinh có cái nhìn toàn diện hơn, nhà trường đã tăng cường kết nối với các trường đại học, tổ chức giáo dục và chuyên gia trong nhiều lĩnh vực. Các chương trình hội thảo du học, ngày hội tư vấn tuyển sinh - hướng nghiệp được tổ chức thường xuyên, tạo điều kiện để học sinh tiếp cận trực tiếp với đại diện các cơ sở đào tạo.

Học sinh Trường THCS - THPT Ban Mai (phường Kiến Hưng) được tham vấn hướng nghiệp bởi các trường đại học tốp đầu tại Việt Nam. Ảnh: B.M

“Tại các sự kiện này, học sinh được cung cấp thông tin về ngành học, phương thức tuyển sinh, yêu cầu đầu vào cũng như cơ hội nghề nghiệp trong tương lai. Việc tiếp cận thông tin đa chiều giúp các em có cơ sở để cân nhắc, lựa chọn hướng đi phù hợp với năng lực và định hướng cá nhân”, Phó Hiệu trưởng Trường THCS - THPT Ban Mai Đào Thị Hương chia sẻ.

Gắn hướng nghiệp với nhu cầu thực tiễn

Thực tế cho thấy, không ít học sinh hiện nay vẫn lựa chọn ngành học theo xu hướng “ngành hot”, theo mong muốn của phụ huynh hoặc chỉ dựa vào mức điểm chuẩn mà chưa thực sự hiểu bản chất công việc, yêu cầu nghề nghiệp cũng như khả năng đáp ứng của bản thân. Hệ quả là nhiều em rơi vào tình trạng học không phù hợp, thiếu động lực, phải chuyển ngành giữa chừng hoặc sau khi tốt nghiệp gặp khó khăn trong tìm kiếm việc làm.

Điều đó đặt ra yêu cầu phải đẩy mạnh hơn nữa công tác hướng nghiệp trong nhà trường, giúp học sinh từng bước hình thành nhận thức nghề nghiệp từ sớm, hiểu đúng về bản thân và xây dựng lộ trình học tập phù hợp, thay vì chỉ tập trung vào mục tiêu thi đỗ đại học.

Phó Hiệu trưởng Trường THCS - THPT Ban Mai Đào Thị Hương cho biết, bên cạnh các hoạt động tư vấn trong khuôn khổ nhà trường, đơn vị thường xuyên tổ chức các chương trình học tập, trải nghiệm thực tế tại các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất.

Hoạt động này đưa học sinh từ “ghế nhà trường” đến “ghế nhà máy”, phân xưởng, doanh nghiệp, giúp các em trực tiếp quan sát môi trường làm việc, quy trình sản xuất và cách thức vận hành thực tế. Trong các chuyến trải nghiệm, học sinh được lắng nghe chia sẻ từ đội ngũ nhân sự, chuyên gia tại doanh nghiệp về đặc thù nghề nghiệp, yêu cầu công việc cũng như những kinh nghiệm thực tiễn. Qua đó, các em có cơ hội đối chiếu giữa kiến thức đã học với thực tế, hiểu rõ hơn về tính ứng dụng của từng lĩnh vực.

Học sinh Trường THCS - THPT Ban Maiđược trực tiếp tham gia công đoạn làm xà phòng tại Hợp tác xã Sinh Dược (Ninh Bình). Ảnh: B.M

“Việc tiếp cận môi trường làm việc thực tế giúp học sinh hình dung rõ nét hơn về các ngành nghề, đồng thời nâng cao nhận thức về kỷ luật lao động, tinh thần trách nhiệm và yêu cầu thích ứng trong bối cảnh xã hội hiện đại. Đây là một trong những hướng đi thiết thực của nhà trường nhằm rút ngắn khoảng cách giữa học đường và thị trường lao động, góp phần giúp học sinh có định hướng nghề nghiệp rõ ràng, phù hợp hơn trong tương lai”, Phó Hiệu trưởng Trường THCS - THPT Ban Mai nhấn mạnh.

Tuy nhiên, để công tác hướng nghiệp thực sự phát huy hiệu quả, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và xã hội. Phụ huynh cần lắng nghe, tôn trọng năng lực và nguyện vọng của con thay vì áp đặt lựa chọn nghề nghiệp theo mong muốn chủ quan. Nhà trường cần tăng cường đội ngũ tư vấn hướng nghiệp có chuyên môn, thường xuyên cập nhật thông tin về thị trường lao động và xu hướng phát triển ngành nghề. Doanh nghiệp, cơ sở đào tạo cũng cần mở rộng kết nối với trường học để học sinh có thêm cơ hội trải nghiệm thực tế.

Trong bối cảnh giáo dục ngày càng gắn với yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, hướng nghiệp không còn là hoạt động bổ trợ mà đã trở thành một nhiệm vụ quan trọng của nhà trường. Khi được định hướng đúng, mỗi học sinh sẽ tự tin hơn trong việc lựa chọn con đường tương lai, phát huy tốt nhất năng lực bản thân và chủ động thích ứng với những thay đổi không ngừng của xã hội hiện đại.