Chủ tịch Hồ Chí Minh với cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên

Ngày 3-9-1945, một ngày sau lễ tuyên bố Độc lập, Nhà nước cách mạng ra đời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chủ trì phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời để quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước. Tại phiên họp, Người nói: “Trước chúng ta đã bị chế độ quân chủ chuyên chế cai trị, rồi đến chế độ thực dân không kém phần chuyên chế, nên nước ta không có Hiến pháp. Nhân dân ta không được hưởng quyền tự do, dân chủ. Chúng ta phải có một Hiến pháp dân chủ. Tôi đề nghị Chính phủ tổ chức càng sớm càng hay cuộc Tổng tuyển cử với chế độ phổ thông đầu phiếu. Tất cả công dân trai gái mười tám tuổi đều có quyền ứng cử và bầu cử, không phân biệt giàu, nghèo, tôn giáo, tín ngưỡng...”.

Ngày 8-9-1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 14 về tổ chức Tổng tuyển cử. Sắc lệnh quy định trong thời hạn hai tháng kể từ ngày ký sắc lệnh sẽ mở cuộc Tổng tuyển cử để bầu Quốc dân đại hội.

Cuộc Tổng tuyển cử diễn ra trong bối cảnh thù trong, giặc ngoài, vừa kháng chiến ở miền Nam, vừa giải quyết những công việc cấp bách về kinh tế xã hội và đấu tranh với những hành động phá hoại của quân Tưởng ở miền Bắc. Một số đảng phái phản động tìm mọi cách chống lại cuộc Tổng tuyển cử. Để mở rộng khối đại đoàn kết toàn dân tộc, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Tổng bộ Việt Minh đã mời tất cả những người không ở trong Mặt trận Việt Minh cùng đứng trong danh sách bầu cử. Đảng ta chủ trương rút vào hoạt động bí mật, công khai tuyên bố Đảng Cộng sản Đông Dương tự giải tán, hoạt động dưới danh nghĩa “Hội nghiên cứu chủ nghĩa Mác ở Đông Dương”. Chủ tịch Hồ Chí Minh và Tổng bộ Việt Minh đã đấu tranh, thương lượng với các tổ chức chống phá Việt Quốc, Việt Cách để tổ chức cuộc Tổng tuyển cử.

Ngày 17-10-1945, Người đã ký Sắc lệnh 51, quy định cụ thể thể lệ bầu cử. Sắc lệnh 51 quy định rõ Tổng tuyển cử phải được tiến hành theo lối phổ thông đầu phiếu, bầu cử trực tiếp và bí mật.

Được tin về cuộc Tổng tuyển cử, 118 Chủ tịch Ủy ban Nhân dân và tất cả các giới đại biểu làng xã ngoại thành Hà Nội đã gửi kiến nghị: “Yêu cầu Cụ Hồ Chí Minh được miễn phải ứng cử trong cuộc Tổng tuyển cử sắp tới vì Cụ đã được toàn dân suy tôn làm Chủ tịch vĩnh viễn của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa”. Đáp lại kiến nghị của đồng bào, ngày 15-12-1945, Bác Hồ đã gửi thư đáp từ: “Tôi rất cảm động thấy toàn thể đồng bào ngoại thành Hà Nội đã có lòng quá yêu tôi mà quyết nghị tôi không phải ứng cử trong kỳ Tổng tuyển cử sắp tới. Nhưng tôi là một công dân của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa nên không thể vượt qua thể lệ Tổng tuyển cử đã định...”.

Ngày 18-12-1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký sắc lệnh hoãn cuộc Tổng tuyển cử đến ngày 6-1-1946 mà theo quy định cũ là ngày 23-12-1945. Ngày 5-1-1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra lời kêu gọi quốc dân đi bỏ phiếu: “Ngày mai quốc dân ta sẽ tỏ cho thế giới biết rằng dân Việt Nam đã: Kiên quyết đoàn kết chặt chẽ; Kiên quyết chống bọn thực dân; Kiên quyết tranh quyền độc lập... Những người trúng cử, sẽ phải ra sức giữ vững nền độc lập của Tổ quốc, ra sức mưu sự hạnh phúc cho đồng bào. Phải luôn nhớ và thực hành câu: Vì lợi nước, quên lợi nhà. Vì lợi chung, quên lợi riêng. Phải làm cho xứng đáng với đồng bào, cho xứng đáng với Tổ quốc”.

Chiều 5-1-1946, Bác Hồ đến dự mít tinh của hơn hai vạn đồng bào Hà Nội ủng hộ cuộc Tổng tuyển cử tại khu Việt Nam học xá (nay là khu vực Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội). Tại cuộc mít tinh, Người nói: “Làm việc bây giờ là hy sinh, là phấn đấu, quên lợi riêng mà nghĩ lợi chung. Những ai muốn làm quan cách mạng thì nhất định không bầu. Ngày mai, không ai ép, không ai mua, toàn dân sẽ thực hiện cái quyền dân chủ ấy”.

Ngày 6-1-1946, ngày hội của quốc dân thực hiện quyền công dân thiêng liêng, đi bỏ phiếu bầu cử Quốc hội đầu tiên. Buổi sáng, Bác Hồ đi bỏ phiếu bầu cử tại khu vực bầu cử đặt tại nhà số 10 phố Hàng Vôi, nay là phố Lý Thái Tổ. Hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh xếp hàng cùng nhân dân, tự tay bỏ phiếu vào thùng phiếu được báo chí trong và ngoài nước ghi lại. Sau đó, Người đến thăm phòng bỏ phiếu ở các phố Hàng Bạc, Hàng Gai, Hàng Trống, Thụy Khuê, làng Hồ Khẩu, Ô Đông Mác, thăm các cháu thiếu nhi đang đi cổ động cho Tổng tuyển cử ở phố Lò Đúc. Buổi chiều, Người viết thư gửi Ban âm nhạc Vệ quốc quân: “Thân gửi Ban âm nhạc Vệ quốc quân. Hôm nay, 6-1, ngày Tổng tuyển cử, anh em đã nô nức đi cổ động khắp Thủ đô từ sáng đến chiều làm cho ngày Tổng tuyển cử được tưng bừng vui vẻ và kết quả. Bác thay mặt ứng cử viên của Thủ đô Hà Nội cảm ơn và khen ngợi anh em. Chào thân ái. Bác Hồ”.

Cũng trong ngày 6-1 đầy ắp công việc ấy, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn tiếp nhà báo P.M Detsxanhgiơ (P.M. Dessinges), phóng viên báo La Résistance. Về mối quan hệ Việt - Pháp, Người nói: “Chúng tôi không có hận thù gì nước Pháp và nhân dân Pháp. Chúng tôi khâm phục và không muốn phá vỡ những quan hệ đã gắn bó chặt chẽ hai dân tộc chúng ta... Chúng ta mong muốn và chúng ta phải cùng nhau dàn xếp. Nhưng các bạn cũng nên biết rằng, chúng tôi quyết tâm chiến đấu đến cùng nếu chúng tôi buộc phải chiến đấu”.

Chúng ta đều biết rằng, cuộc Tổng tuyển cử diễn ra trong hoàn cảnh rất khó khăn, nhất là ở Nam Bộ. Trước đó, ngày 23-9-1945, thực dân Pháp nổ súng tái chiếm Nam Bộ. Sài Gòn - Chợ Lớn cùng nhiều tỉnh Nam Bộ chìm trong chiến sự. Chính quyền cách mạng phải rút ra chiến khu. Nhân dân sống trong khu tạm chiếm chịu đàn áp, khủng bố gắt gao. Nhiều khu vực không thể tổ chức bỏ phiếu công khai, phải thực hiện trong đêm, hoặc đưa thùng phiếu lưu động qua đồng ruộng, kênh rạch. Thực dân Pháp phá hoại Tổng tuyển cử bằng cách tấn công, bắn phá, ngăn cản cử tri đi bỏ phiếu. Ở Gò Công, Rạch Giá, Cần Thơ, cử tri lội bưng đi bầu cử lúc nửa đêm để tránh máy bay Pháp. Ở Sài Gòn, nhiều hòm phiếu được giấu trong nhà dân, nhà thuốc, chợ nhỏ, người đi bầu phải bí mật theo giờ hẹn. Tại Tây Ninh và Biên Hòa, cán bộ cõng thùng phiếu vượt rừng, tránh trạm gác của quân Pháp... Với tinh thần đó, tỉ lệ cử tri đi bầu tại các vùng tự do đạt rất cao, nhiều nơi trên 90%.

Cuộc Tổng tuyển cử đã thành công tốt đẹp, bầu ra Quốc hội khóa I với 333 đại biểu. Chủ tịch Hồ Chí Minh trúng cử với số phiếu rất cao (98,4%). Dù trong tình thế “lửa đạn bao vây”, Nam Bộ đã bầu được 24 đại biểu vào Quốc hội khóa I. Nhiều đại biểu sau này trở thành nhân vật cách mạng kiên trung như Dương Bạch Mai, Nguyễn Văn Tạo, Phạm Ngọc Thạch...

Nhớ về cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên, nhớ về những ngày tháng lịch sử trọng đại đó, mỗi người chúng ta tỏ lòng biết ơn vô hạn với Chủ tịch Hồ Chí Minh, Bác Hồ muôn vàn kính yêu.