Cần hóa giải nghịch lý an cư

Đáng nói, có những gia đình sống tạm trong các căn nhà chật chội, xuống cấp, mòn mỏi chờ dự án triển khai để được mua nhà tái định cư, còn con cái họ vẫn phải đi thuê với giá đắt đỏ. Nghịch lý này đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải khơi thông “đầu ra” cho quỹ nhà hiện có.

Nhà bỏ hoang, người thiếu chỗ ở

Với nhiều người trẻ đang làm việc tại Hà Nội, có công việc ổn định không đồng nghĩa với việc có khả năng an cư. Chị Nguyễn Thu Trà, nhân viên văn phòng đang thuê nhà tại phường Phú Diễn phải chi khoảng 5 triệu đồng mỗi tháng để thuê nhà và trả tiền điện, nước. Với mức lương 15 triệu đồng/tháng, sau khi trang trải chi phí sinh hoạt, khoản tích lũy để mua nhà là không đáng kể.

Vợ chồng anh Nguyễn Mạnh Trường (phường Từ Liêm) cũng gặp khó khăn tương tự. Tổng thu nhập của hai vợ chồng khoảng 30-40 triệu đồng/tháng, nhưng riêng tiền thuê căn hộ 50m² cùng chi phí điện, nước đã lên tới 8-9 triệu đồng. Sau khi trừ các khoản học phí của các con, chi phí ăn uống và sinh hoạt của gia đình, việc dành dụm tiền mua nhà vẫn là mục tiêu xa vời với gia đình anh.

Nếu với những người trẻ như chị Nguyễn Thu Trà, vợ chồng anh Nguyễn Mạnh Trường, khó khăn nằm ở khoảng cách giữa thu nhập và giá nhà, thì với những gia đình đã sống ổn định nhiều năm tại Hà Nội, bài toán an cư đôi khi lại mắc kẹt ở tiến độ dự án và cơ hội tiếp cận chỗ ở phù hợp.

Gia đình bà Nguyễn Thị Tuyết (phường Xuân Phương) đã sống trong khu vực có dự án Xây dựng hạ tầng kỹ thuật khu di dân tái định cư tập trung huyện Từ Liêm (cũ) chậm triển khai 20 năm. Do gia đình bà có 3 thế hệ cùng chung sống trong căn nhà chật chội, ngày càng xuống cấp nên con gái bà phải thuê nhà ở riêng để tiện sinh hoạt. Điều khiến bà lo lắng là điều kiện sống ngày càng khó khăn nhưng việc mua nhà tái định cư vẫn mờ mịt khi dự án không biết khi nào hết “treo”.

Trong khi đó, tại Hà Nội, không ít khu tái định cư đã được xây dựng nhưng chưa phát huy hiệu quả. Khảo sát của phóng viên tại Khu tái định cư tập trung Kiều Mai (phường Xuân Phương) cho thấy, 7 tòa nhà hoàn thành từ năm 2013 nhưng suốt trong thời gian dài không có hộ dân nào đến ở. Nhiều hạng mục xuống cấp, cửa kính, cửa ra vào hư hỏng, sắt thép han gỉ, cỏ dại mọc um tùm. Một số khu vực bị tận dụng làm nơi trồng rau, nuôi gà...

Tình trạng tương tự cũng được ghi nhận tại các khu tái định cư Đền Lừ 1, 2, 3 (phường Tương Mai), Thạch Bàn (phường Long Biên) và Thượng Thanh (phường Việt Hưng). Những căn hộ được đầu tư từ nhiều năm trước vẫn chưa phát huy đầy đủ công năng, trong khi nhu cầu nhà ở của người dân ngày càng lớn.

Theo Trung tâm Quản lý nhà Hà Nội (Sở Xây dựng Hà Nội), đơn vị đang quản lý khoảng 7.000 căn hộ tại 58 tòa nhà tái định cư chưa bàn giao. Tuy nhiên, nhà tái định cư được xây dựng để phục vụ các hộ dân thuộc diện thu hồi đất, giải phóng mặt bằng nên việc bố trí, sử dụng phải tuân thủ quy định và bảo đảm quyền lợi của người thụ hưởng.

Tìm hướng ra cho quỹ nhà tái định cư

Theo Trưởng phòng Phát triển nhà (Trung tâm Quản lý nhà Hà Nội) Nguyễn Ngọc Phan, tình trạng tồn đọng nhà tái định cư xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Trước đây, khi giá nhà còn thấp, nhiều hộ dân thuộc diện giải phóng mặt bằng lựa chọn nhận tiền bồi thường thay vì nhận căn hộ. Khoảng 2 năm gần đây, giá bất động sản tăng khiến nhiều hộ chuyển sang ưu tiên nhận nhà.

Cùng với việc các dự án trọng điểm, khẩn cấp của Hà Nội khởi động trong năm 2026, nhu cầu bố trí chỗ ở cho người dân thuộc diện di dời tăng lên. Từ đầu năm 2026, đơn vị đã bán gần 900 căn hộ, hiện còn khoảng 1.700 căn trống, chiếm 24%. Kết quả này cho thấy chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, việc giải quyết nhà tồn đọng thông qua nhu cầu tái định cư vẫn có giới hạn bởi phụ thuộc vào tiến độ dự án và nhu cầu bố trí thực tế.

Để giải quyết tình trạng các căn hộ tái định cư tồn đọng, theo ông Nguyễn Ngọc Phan, cần đẩy nhanh tiến độ các dự án để bố trí nhà cho những hộ dân bị thu hồi đất. Bên cạnh đó, cần tính đến giải pháp rộng hơn. Điều này phù hợp với yêu cầu của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc tại phiên họp Ban Chỉ đạo Trung ương về chính sách nhà ở và thị trường bất động sản ngày 13-10-2026.

Tại cuộc họp, nội dung đáng chú ý là Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc yêu cầu rà soát bất động sản tồn kho, nhà tái định cư và nhà ở thuộc tài sản công chưa bố trí sử dụng, nghiên cứu chuyển đổi thành nhà ở xã hội, nhà cho thuê. Việc phát triển nhà ở phải căn cứ nhu cầu thực tế, khả năng chi trả và điều kiện hạ tầng, tránh đầu tư những sản phẩm không đáp ứng nhu cầu.

Như vậy, nguồn cung dư thừa của nhà tái định cư đã có hướng ra phù hợp. Tuy nhiên, để tháo gỡ nghịch lý giữa nhà bỏ trống trong khi nhiều người dân cần chỗ ở, các cơ quan chức năng bên cạnh việc đẩy nhanh phân phối quỹ nhà, cần nghiên cứu chuyển đổi những căn hộ tái định cư đủ điều kiện thành nhà ở xã hội, nhà cho thuê và đổi mới phương thức đầu tư trong tương lai.