Cách giúp trẻ tránh 'sốc tâm lý' khi đi học sau Tết

Chuyên gia cho rằng cha mẹ cần chuẩn bị tâm thế và nhịp sinh hoạt cho trẻ từ sớm để tránh “sốc tâm lý” hậu nghỉ lễ.

Sau Tết Nguyên đán, nhiều trường học thường ghi nhận tình trạng học sinh đi học muộn, buồn ngủ, khó tập trung hoặc cáu gắt trong những ngày đầu trở lại lớp. Một số trẻ nhỏ còn biểu hiện lo âu, bám bố mẹ, từ chối đến trường.

Thay đổi nhịp sinh hoạt

Chuyên gia tâm lý, thạc sĩ Vũ Thu Hà - Viện trưởng Viện nghiên cứu và can thiệp tâm lý Việt Nam cho biết “sốc tâm lý” sau Tết không phải là phản ứng khá phổ biến khi trẻ phải chuyển đổi đột ngột từ nhịp sinh hoạt tự do, vui chơi sang môi trường kỷ luật và áp lực học tập. Vì thế, có thể dẫn đến trạng thái mất cân bằng tạm thời do thay đổi môi trường và thời gian biểu.

Trong kỳ nghỉ, trẻ thường thức khuya, dậy muộn, sử dụng thiết bị điện tử nhiều hơn và ít chịu áp lực bài vở. Khi quay lại trường, việc phải dậy sớm, học tập theo thời khóa biểu cố định khiến cơ thể và tâm lý chưa kịp thích nghi.

“ Não bộ của trẻ cần một khoảng thời gian để tái thiết lập thói quen. Nếu cha mẹ trách mắng khi con chậm thích nghi, cảm giác căng thẳng có thể gia tăng”, Thạc sĩ Vũ Thu Hà cho biết.

Bà Hà cho rằng trẻ ở lứa tuổi mầm non và tiểu học dễ biểu hiện cảm xúc rõ rệt hơn, trong khi học sinh THCS, THPT có thể âm thầm lo lắng về bài vở, kiểm tra đầu năm.

Chuẩn bị từ 3-5 ngày trước khi đi học

Các chuyên gia khuyến nghị phụ huynh nên “khởi động” lại nhịp sinh hoạt cho trẻ trước khi kết thúc kỳ nghỉ khoảng 3-5 ngày. Việc điều chỉnh giờ ngủ - thức dậy sớm dần từng ngày giúp đồng hồ sinh học thích nghi tự nhiên. Đồng thời, giảm dần thời gian sử dụng thiết bị điện tử, khuyến khích trẻ đọc sách hoặc chuẩn bị đồ dùng học tập.

Thạc sĩ Vũ Thu Hà gợi ý cha mẹ có thể cùng con xem lại thời khóa biểu, nhắc nhẹ về những hoạt động sắp tới ở trường theo cách tích cực, như gặp lại bạn bè, tham gia hoạt động ngoại khóa.

“Tâm thế chờ đợi điều vui vẻ sẽ giúp giảm cảm giác bị ép buộc” , bà chia sẻ.

Với học sinh lớn, phụ huynh nên trò chuyện cởi mở về kế hoạch học tập học kỳ mới, lắng nghe lo lắng của con thay vì chỉ nhắc nhở thành tích. Việc cùng con xây dựng mục tiêu vừa sức giúp trẻ cảm thấy có sự đồng hành.

Cô Nguyễn Thị Chanh, giáo viên trường Tiểu học Yên Nghĩa (phường Yên Nghĩa, Hà Nội) cho rằng, những ngày đầu sau Tết thầy cô nên ưu tiên ổn định nền nếp hơn là dồn dập kiểm tra, đánh giá.

Cô thường dành tiết sinh hoạt đầu tuần để học sinh chia sẻ trải nghiệm ngày Tết, tham gia trò chơi nhẹ nhàng nhằm tạo không khí tích cực.

“ Chúng tôi cũng sẽ quan sát biểu hiện tâm lý của học sinh trong tuần đầu. Nếu phát hiện trẻ có dấu hiệu uể oải, mệt mỏi hoặc lo âu, nhà trường sẽ trao đổi sớm với phụ huynh", nữ giáo viên chia sẻ.

Ở góc độ phát triển tâm lý, các chuyên gia cho rằng khả năng thích ứng với thay đổi là kỹ năng cần được rèn luyện lâu dài, không chỉ riêng trong giai đoạn sau Tết.

Chuyên gia tâm lý Nguyễn Thị Tâm phân tích, mỗi lần trẻ trải qua một “chuyển tiếp” – từ nghỉ hè sang năm học mới, từ tiểu học lên THCS hay sau kỳ nghỉ lễ dài – đều là cơ hội để hình thành năng lực tự điều chỉnh (self-regulation).

“Khi được hướng dẫn đúng cách, trẻ sẽ học cách nhận diện cảm xúc của mình, hiểu rằng cảm giác chán nản hay lo lắng chỉ mang tính tạm thời và có thể kiểm soát”, chuyên gia chia sẻ.

Bên cạnh đó, môi trường gia đình đóng vai trò như “vùng đệm an toàn”. Một bữa cơm tối đúng giờ, cuộc trò chuyện nhẹ nhàng trước khi ngủ hay sự ghi nhận những nỗ lực nhỏ của con trong tuần đầu trở lại lớp có tác động tích cực đến cảm xúc của trẻ.

Theo chuyên gia, phần lớn biểu hiện uể oải, buồn ngủ hay chán học chỉ kéo dài vài ngày. Tuy nhiên, nếu trẻ có các dấu hiệu như mất ngủ nhiều đêm liên tiếp, sợ hãi quá mức khi nhắc đến trường, đau đầu không rõ nguyên nhân hoặc thay đổi hành vi kéo dài trên hai tuần, phụ huynh nên trao đổi với giáo viên và cân nhắc tham vấn chuyên gia tâm lý.

Tết là khoảng thời gian sum vầy và nghỉ ngơi, nhưng việc trở lại trường học cũng là một phần của nhịp sống thường nhật. Sự chuẩn bị sớm, thái độ kiên nhẫn và đồng hành của gia đình cùng cách tổ chức linh hoạt từ nhà trường được xem là chìa khóa giúp trẻ bước qua giai đoạn chuyển tiếp nhẹ nhàng, hạn chế “sốc tâm lý” sau kỳ nghỉ dài.

Nữ chuyên gia khuyến nghị, thay vì chỉ tập trung vào kết quả học tập ngay sau Tết, điều quan trọng hơn là giúp trẻ khôi phục nhịp sinh hoạt ổn định và duy trì cảm giác an toàn, được thấu hiểu. Đây mới là nền tảng bền vững để trẻ học tập hiệu quả trong suốt học kỳ.