'Bộ não' AI đứng sau cách Mỹ triển khai chiến dịch tấn công Iran

Theo NDTV, cuộc xung đột với Iran được xem là lần đầu tiên trí tuệ nhân tạo (AI) tham gia chỉ huy và hỗ trợ các hoạt động quân sự quy mô lớn theo thời gian thực, thay vì chỉ đóng vai trò phụ trợ như trước đây. Phần mềm được sử dụng trong xung đột với Iran là nền tảng Maven do Palantir Technologies phát triển - một hệ thống trí tuệ nhân tạo đang khiến cách thức tiến hành xung đột thay đổi rõ rệt.

Ngày 10/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã công khai ca ngợi Palantir trên nền tảng Truth Social, cho rằng công ty này đã chứng minh năng lực vượt trội của mình. Lời khen từ tổng thống cho thấy AI đã bước ra khỏi những ứng dụng dân sự để đóng vai trò trung tâm trong quân sự hiện đại.

"Palantir Technologies (PLTR) đã chứng minh được năng lực và trang thiết bị chiến đấu tuyệt vời. Cứ hỏi đối thủ của chúng ta là biết", ông Trump viết.

Maven là gì và nó hoạt động như thế nào?

Trước thời điểm các đợt không kích nhằm vào Tehran ngày 28/2, theo chỉ đạo của Lầu Năm Góc, một phần mềm đã rà soát khối lượng khổng lồ dữ liệu - từ ảnh vệ tinh đến video do máy bay không người lái ghi lại - để xây dựng hơn một nghìn phương án tấn công cho các chỉ huy Mỹ. Những quyết định vốn có thể khiến con người mất vài ngày để phân tích nay được rút ngắn xuống chỉ còn vài phút.

Cuộc xung đột với Iran được xem là lần đầu tiên trí tuệ nhân tạo (AI) tham gia chỉ huy và hỗ trợ các hoạt động quân sự quy mô lớn theo thời gian thực. (Nguồn: Reuters)

Cốt lõi của hệ thống này là Maven Smart System (MSS) do Palantir Technologies phát triển, vận hành dựa trên nền tảng trí tuệ nhân tạo (AI) Claude tiên tiến của công ty Anthropic. Theo The Washington Post, dù Claude trước đó đã được sử dụng trong các nhiệm vụ chống khủng bố và cả chiến dịch truy bắt Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro, đây là lần đầu tiên công nghệ này được triển khai trong một chiến dịch quân sự quy mô lớn.

Trong năm qua, chính phủ Mỹ đã cho phép kết hợp Maven với Claude, qua đó phát triển thành một công cụ được sử dụng thường xuyên ở hầu hết các lực lượng quân đội ở thời điểm hiện tại.

Hệ thống Maven thực chất là một nền tảng chỉ huy và điều phối có ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Nguồn gốc của nó bắt đầu từ chương trình Scarlet Dragon do Lầu Năm Góc triển khai năm 2017, với sự khởi xướng của Quân đoàn Nhảy dù số 18 thuộc Lục quân Mỹ.

Mục tiêu của chương trình này là xây dựng một mạng lưới tác chiến thống nhất, có sự hỗ trợ của AI, mang tên Hệ thống Chỉ huy và Kiểm soát Liên hợp Toàn diện (JADC2). Hệ thống này cho phép kết nối và tổng hợp dữ liệu tình báo từ mọi lực lượng, bao gồm lục quân, hải quân, không quân và cả các đơn vị hoạt động trong không gian.

Maven có khả năng nhận diện, theo dõi và phân loại các mục tiêu trên thực địa, từ phương tiện, vũ khí cho đến các công trình. Nhờ đó, thời gian xác định mục tiêu được rút ngắn đáng kể, từ vài giờ xuống còn chưa đầy một phút. Hệ thống này khai thác dữ liệu từ nhiều nguồn như hình ảnh máy bay không người lái, cảm biến vệ tinh và các kênh thông tin khác.

Maven Smart System (MSS) do Palantir Technologies phát triển, vận hành dựa trên nền tảng trí tuệ nhân tạo (AI) Claude tiên tiến của công ty Anthropic. (Nguồn: AP)

Không chỉ dừng ở việc xác định mục tiêu, Maven còn hỗ trợ cái gọi là “hậu cần dự báo”, giúp các chỉ huy ước tính trước nhu cầu tiếp tế, tránh tình trạng thiếu hụt, đồng thời đưa ra gợi ý về thời điểm và cách thức triển khai hỏa lực phù hợp.

Chuẩn đô đốc Brad Cooper - người phụ trách các hoạt động của Mỹ tại Trung Đông - cho biết các nền tảng AI đang giúp sĩ quan xử lý khối lượng thông tin khổng lồ chỉ trong vài giây, từ đó hỗ trợ lãnh đạo loại bỏ dữ liệu nhiễu và đưa ra quyết định nhanh và hiệu quả hơn.

Theo Reuters, Lầu Năm Góc đã xếp Maven vào nhóm “chương trình chính thức” vào tháng 3, cho thấy nền tảng này sẽ được triển khai lâu dài trên toàn quân đội Mỹ.

Thực tế, Maven không phải là một hệ thống mới trong các hoạt động quân sự. Với nhiều phiên bản khác nhau, nền tảng này đã được quân đội Mỹ sử dụng suốt gần một thập kỷ. Ban đầu, nó được triển khai trong các chiến dịch nhằm vào lực lượng al-Shabaab ở Somalia.

Đến tháng 2/2024, Maven tiếp tục được dùng để hỗ trợ lập kế hoạch tấn công tại Iraq và Syria. Trước đó, năm 2021, hệ thống này cũng tham gia hỗ trợ một chiến dịch giải cứu dân thường ở Afghanistan, đồng thời góp mặt trong các hoạt động giám sát liên quan đến xung đột giữa Nga và Ukraine. Tháng 4 năm ngoái, NATO đã ký thỏa thuận mua Maven từ Palantir.

Ai là người chịu trách nhiệm khi xảy ra sai sót?

Việc đưa trí tuệ nhân tạo vào các hoạt động nhằm vào Iran đã làm dấy lên nhiều tranh cãi. Nhiều chuyên gia cảnh báo rằng những hệ thống như Maven xử lý quá nhanh, khiến con người không có đủ thời gian để kiểm chứng kỹ kết quả, từ đó làm tăng nguy cơ xác định nhầm mục tiêu. Nếu AI xảy ra sai sót, người vận hành có thể không kịp nhận ra hoặc không có đủ thông tin để sửa sai trước khi hậu quả xảy ra.

Tại Quốc hội Mỹ, các nghị sĩ Dân chủ cấp cao đã kêu gọi siết chặt việc giám sát những nền tảng AI như Maven. Lo ngại càng gia tăng sau các báo cáo về một vụ không kích nhằm vào trường học ở thị trấn Minab (Iran), khiến 168 người thiệt mạng, trong đó có khoảng 110 trẻ em ngay trong ngày đầu giao tranh.

Việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong xung đột với Iran đã gây ra nhiều tranh cãi. (Nguồn: NDTV)

Chỉ trong vài ngày, dư luận gần như dồn hết sự chú ý vào một câu hỏi: liệu Claude - chatbot do Anthropic phát triển - có phải đã chọn trường học làm mục tiêu hay không. Quốc hội Mỹ thậm chí đã gửi thư cho Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth để làm rõ mức độ sử dụng trí tuệ nhân tạo trong các đợt tấn công.

Trước sức ép này, các quan chức Lầu Năm Góc đã phải trả lời trực tiếp về việc liệu AI có được sử dụng để xác định mục tiêu trong vụ việc hay không.

Louis Mosley, người phụ trách Palantir tại Anh và châu Âu, thừa nhận các nền tảng như Maven giữ “vai trò quan trọng” trong cách Mỹ triển khai các hoạt động quân sự liên quan đến Iran. Tuy vậy, ông nhấn mạnh trách nhiệm đối với việc sử dụng các kết quả do hệ thống tạo ra vẫn thuộc về quân đội.

“Con người luôn tham gia vào toàn bộ quy trình. Quyết định cuối cùng vẫn do con người đưa ra, đó là cách hệ thống này đang vận hành”, ông Louis Mosley cho biết trong cuộc phỏng vấn với BBC.

Phần mềm của Palantir ngày càng gắn bó mật thiết với Lầu Năm Góc, đến mức công ty này không còn chỉ là một nhà thầu quốc phòng đơn thuần, mà đã trở thành một mắt xích quan trọng trong các hoạt động quân sự của Mỹ.

Có thể nói, Palantir đang thu về những lợi ích lớn. Công ty liên tục nhận thêm các hợp đồng từ chính phủ, trong đó có thỏa thuận với quân đội Mỹ công bố năm ngoái, trị giá tới 10 tỷ USD. Giá cổ phiếu của Palantir cũng đã tăng gấp đôi chỉ trong một năm, đưa giá trị vốn hóa thị trường của hãng lên khoảng 350-360 tỷ USD.