Bố mẹ giục cưới, người trẻ vẫn chọn du lịch, nuôi thú cưng, sống độc thân

Tuần nào cũng vậy, cuộc gọi từ quê của bố mẹ chị Nguyễn Thùy Linh (28 tuổi, chuyên viên truyền thông tại Hà Nội) đều kết thúc bằng điệp khúc quen thuộc: “Con sắp ‘băm’ rồi, định bao giờ mới cho bố mẹ chàng rể?”. Đáp lại sự sốt ruột của bố mẹ, Linh chỉ cười xòa rồi lại bận rộn với lịch trình cá nhân “tự do nhưng không cô đơn”.

Hằng ngày, sau 8 tiếng bận rộn ở công sở, buổi tối của Linh thường dành cho những buổi cà phê, tán chuyện cùng hội bạn thân đang “ế” giống mình. Trở về nhà, niềm vui lớn nhất của chị là dành thời gian chăm sóc mèo cưng, ôm ấp nó sau một ngày làm việc mệt mỏi.

Mỗi tháng, Linh còn trích một khoản tiết kiệm cho những chuyến du lịch trải nghiệm cùng bạn bè. Nhìn đồng nghiệp đồng trang lứa đầu bù tóc rối gánh vác việc nhà, quay mòng mòng giữa bỉm sữa và nghĩa vụ đối nội đối ngoại hai bên gia đình, Linh cảm thấy hoàn toàn hài lòng với sự lựa chọn hiện tại.

“Ở thời điểm này, em thấy cuộc sống độc thân vô cùng trọn vẹn. Tự do tài chính, tự do thời gian, được đi đến những nơi mình thích mà không phải xin phép hay lo lắng cho ai. Nếu cưới chỉ để hoàn thành ‘mục tiêu tuổi tác’ cho vừa lòng người lớn, rồi sau đó dằn dằn dỗi dỗi, mệt mỏi thì thà cứ sống độc thân như bây giờ còn hạnh phúc hơn”, Thùy Linh nói.

Nếu Thùy Linh “lười yêu” thì Ngọc Mai (26 tuổi, nhân viên thiết kế) lại “sợ yêu”. Từ nhỏ, Mai lớn lên trong gia đình đầy căng thẳng. Các bữa cơm hiếm hoi trọn vẹn, thay vào đó là cuộc cãi vã của ba mẹ vì những chuyện nhỏ nhặt. “Nhiều buổi tối mẹ ngồi thu mình ngoài ban công, còn tôi giả vờ ngủ để khỏi phải chứng kiến thêm”, cô nhớ lại.

Vì vậy, Mai vẫn dè dặt yêu đương. “Không phải tôi từ chối tình yêu. Tôi chỉ cần thêm thời gian để tin rằng mình có thể bước vào mối quan hệ mà không lặp lại quá khứ của gia đình”, cô nói.

Không riêng gì phái nữ, Trần Minh Đức (27 tuổi, kỹ sư phần mềm tại TP.HCM) cho biết, bản thân từng trải qua một vài mối tình nhưng cứ đến khi đối phương đề cập đến chuyện đám cưới là anh lại chần chừ.

“Lập gia đình đồng nghĩa với việc gánh trên vai hàng loạt trách nhiệm: tài chính gia đình, mua nhà lớn hơn, tích lũy nuôi con, cư xử hai bên họ hàng. Năng lượng làm việc hằng ngày đã bào mòn sức lực của em rồi. Em chưa cảm thấy đủ sẵn sàng tâm lý để gánh vác một mái ấm. Hiện tại, mình muốn ưu tiên phát triển sự nghiệp và tận hưởng cuộc sống tự do trước”, Đức bày tỏ.

Định nghĩa và kỳ vọng về hôn nhân đã thay đổi

Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết, xu hướng kết hôn muộn, sinh ít con hoặc không sinh con ở giới trẻ Việt Nam ngày càng phổ biến. Tuổi kết hôn trung bình lần đầu của thanh niên nước ta hiện tăng lên 27,3 tuổi. So với năm 2019, người Việt trì hoãn kết hôn thêm hơn 2 năm. Xu hướng này xuất hiện ở hầu hết các địa phương, đặc biệt tại các đô thị có tốc độ phát triển kinh tế cao.

Ở nam giới, tuổi kết hôn trung bình lần đầu tăng từ 26,8 tuổi năm 2014 lên 27,2 tuổi năm 2019, rồi vọt lên 29,4 tuổi vào năm 2024. Đông Nam Bộ là khu vực nam giới kết hôn muộn nhất cả nước, với tuổi kết hôn trung bình lần đầu đạt 30,7 tuổi.

Nữ giới cũng ghi nhận xu hướng tương tự, từ 22,9 tuổi năm 2014 lên 23,1 tuổi năm 2019 và đạt 25,2 tuổi vào năm 2024.

Dưới góc nhìn tâm lý học, ThS Bùi Thị Hải Yến - Nhà sáng lập và điều hành Hệ thống Tâm lý NHC Việt Nam cho biết, định nghĩa và kỳ vọng về hạnh phúc hôn nhân của giới trẻ đã có sự thay đổi sâu sắc.

Nếu các thế hệ trước coi hôn nhân là cột mốc tất yếu cùng nhau vượt qua khó khăn, thì người trẻ hiện nay kỳ vọng cao hơn ở sự đồng điệu cảm xúc, tính chữa lành và cơ hội phát triển bản thân. Họ chỉ bước vào hôn nhân khi cảm thấy đủ sẵn sàng về tài chính, trải nghiệm và sự trưởng thành về mặt cảm xúc.

Hạnh phúc lứa đôi ngày nay mang tính cá nhân hóa cao; họ mong muốn một người bạn đời thấu hiểu, tôn trọng hơn là chiếc “phao an toàn” hay chỗ dựa tài chính thuần túy. Chính vì đặt kỳ vọng cao vào chất lượng mối quan hệ, khi không được đáp ứng, cảm giác thất vọng ở người trẻ cũng có thể xuất hiện nhanh hơn.

Do đó, người trẻ không vội yêu, vội cưới mà chọn cách chậm lại để tìm kiếm một người thực sự đồng điệu. Họ chấp nhận sống độc thân hay kết hôn muộn, xem đó là khoảng thời gian cần thiết để hoàn thiện bản thân, tự chủ về cuộc sống và chuẩn bị nền tảng vững chắc nhất cho một mái ấm tương lai.

Ở góc độ dân số và xã hội, TS. Phạm Vũ Hoàng - Phó Cục trưởng Cục Dân số (Bộ Y tế) phân tích, trình độ học vấn nâng cao, quá trình đô thị hóa mạnh mẽ và cơ hội nghề nghiệp đa dạng thúc đẩy người trẻ ưu tiên trải nghiệm cuộc sống và phát triển bản thân trước khi lập gia đình.

Bên cạnh đó, sự gia tăng của phụ nữ có học vấn cao, độc lập tài chính và chủ động trong sự nghiệp giúp họ hoàn toàn tự chủ thời điểm kết hôn. Hôn nhân không còn được nhìn như “nghĩa vụ xã hội” phải hoàn thành bằng mọi giá, mà trở thành sự lựa chọn cá nhân dựa trên sự tự nguyện.

Giới trẻ không quay lưng với giá trị gia đình. Thực chất, kỳ vọng của họ về hôn nhân đang ở mức rất cao: Mong muốn một mối quan hệ bình đẳng, cùng hỗ trợ nhau phát triển thay vì bị gò ép vào khuôn mẫu truyền thống. Họ thà kết hôn muộn để tìm đúng người, đúng thời điểm trên một nền tảng vững chắc, còn hơn vội vã bước qua cánh cửa hôn nhân vì áp lực tuổi tác để rồi nhận về sự đổ vỡ.

TS Hoàng cũng trăn trở, sự tự do lựa chọn lối sống độc thân hay kết hôn muộn phản ánh sự tiến bộ và tính tự chủ cá nhân trong xã hội hiện đại. Tuy nhiên, khi lựa chọn này trở thành xu hướng diện rộng, nó lại đặt ra thách thức không nhỏ về mặt nhân khẩu học.

Kết hôn muộn đồng nghĩa với việc thu hẹp khả năng sinh sản, gia tăng tỷ lệ hiếm muộn và suy giảm mức sinh. Về lâu dài, xu hướng này sẽ đẩy tốc độ già hóa dân số dẫn đến nguy cơ thiếu hụt lực lượng lao động trẻ và gia tăng áp lực đè nặng lên hệ thống an sinh xã hội, y tế.