Binh lính quay cuồng đối phó drone: Thò đầu ra là thiệt mạng

Cuộc sống của người lính trên chiến trường bị đảo lộn do thiết bị bay không người lái (UAV, drone) liên tục giám sát, tập kích, biến tiền tuyến thành "vùng chết".

Để sinh tồn, nhịp sống tác chiến buộc phải đảo ngược: Binh sĩ ẩn nấp ban ngày và chỉ hoạt động vào đêm tối. Ngay cả những sinh hoạt cơ bản hay việc bước ra khỏi vị trí trú ẩn cũng có thể phải trả giá bằng tính mạng. Trốn mình trong những căn hầm chật hẹp, áp lực nghẹt thở giữa sống và chết đã tái định nghĩa sự khốc liệt của chiến tranh.

Thò đầu ra là thiệt mạng

Đầu tháng 1/2024, khi xung đột Ukraine bước sang năm thứ ba, mặt trận Bakhmut chìm trong bầu không khí căng thẳng với tiếng pháo gầm và bom dội liên tiếp. Do thiếu hụt đạn dược nghiêm trọng, quân đội Ukraine phải phụ thuộc lớn vào các dòng drone góc nhìn thứ nhất (FPV) giá rẻ do binh sĩ tự nâng cấp và gia công để bù đắp hỏa lực.

Nhóm trinh sát Ochi gồm những binh sỹ như Annya và Yaroslav buộc phải chuyển sang hoạt động hoàn toàn vào ban đêm từ một căn hầm ẩm thấp ngay tại “điểm 0”, nơi quân Nga áp sát cách đó chưa đầy một dặm.

Giữa cái lạnh cắt da vùng Donbas, chiếc xe quân sự tắt phụt đèn, lao đi trong đêm tối trên con đường gồ ghề đầy hố đạn để đưa Annya và Yaroslav đến điểm phóng drone. Nhảy khỏi xe khi còn chưa dừng hẳn, họ lao qua lớp bùn đóng băng để chui xuống một căn hầm ngay tại “điểm 0”. Trong căn hầm ẩm thấp được thắp sáng bằng một bóng đèn tròn, Yaroslav nhanh chóng dùng dây in 3D cố định quả nổ vào chiếc drone.

Kiev lúc đó đang triển khai dự án mới nhằm đào tạo 2.600 người điều khiển UAV FPV. Các chuyên gia lưu ý rằng bước tiếp theo sẽ là tích hợp trí tuệ nhân tạo để giúp việc phát hiện xe tăng và xe bọc thép của đối phương dễ dàng hơn. Nhờ đó, một người điều khiển có thể vận hành cùng lúc nhiều máy bay không người lái.

Nhóm Ochi tiếp tục tìm kiếm thêm người điều khiển. Lịch trình của họ lúc nào cũng gồm: Ngày ngủ, chế tạo thêm vật tư cho thiết bị bay, di chuyển hết tốc lực đến vị trí tác chiến giữa làn đạn pháo rực sáng cả bầu trời hoàng hôn, rồi điều khiển máy bay từ dưới hầm trú ẩn. Mọi việc cứ lặp đi lặp lại như thế, đêm này qua đêm khác.

Có những thời điểm, bầu trời bị bao phủ bởi vô số drone liên tục săn lùng mọi chuyển động, biến không gian quanh các chiến hào thành những “vùng chết”.

Các binh sĩ thuộc Lữ đoàn Phòng thủ lãnh thổ 121 của Ukraine từng báo cáo bị mắc kẹt suốt 4 tháng liên tục do sự giám sát gắt gao của drone đối phương. Sự hiện diện dày đặc của drone biến việc ra vào công sự thành canh bạc có thể phải đánh đổi bằng tính mạng. Việc thò đầu ra ngoài để đào sâu thêm hào hay di chuyển thi thể binh sỹ cũng có thể khiến họ bị tập kích tức thì. Mọi chuyển động đều bị drone quan sát, lương thực, nước uống cạn kiệt dần lương thực, nước uống. Họ chịu đựng những trận pháo trút xuống dồn dập và chỉ biết hy vọng căn hầm không bị sập.

Trải nghiệm hãi hùng trước sự thống trị của drone không chỉ xảy ra ở Đông Âu, mà còn “hiện diện” ở cả Trung Đông.

Trong đợt tập kích dồn dập đầu năm 2026 với hàng trăm drone Shahed quét qua khu vực, các binh sĩ Mỹ phải đối mặt với một hình thái tấn công hoàn toàn mới.

Chỉ trong vòng 2 ngày, hơn 1.000 drone, chủ yếu là dòng Shahed, đã được phóng dồn dập nhằm vào các mục tiêu của Mỹ và Israel. Hình ảnh ghi lại khoảnh khắc một chiếc drone Shahed đơn độc lao thẳng và phá hủy hoàn toàn vòm radar tại căn cứ Hải quân Mỹ ở Manama (Bahrain) dường như cho thấy sự bất lực của các hệ thống phòng thủ truyền thống. Quân đội Mỹ buộc phải nỗ lực chống đỡ bằng cách xuất kích tiêm kích và phóng các tên lửa đánh chặn cực kỳ đắt đỏ.

Đánh giá về thực trạng này, Tiến sĩ Sitki Egeli cho rằng việc dùng các tên lửa đắt tiền như Patriot hay AMRAAM để tiêu diệt những drone cảm tử giá khoảng 20.000 USD đã khiến mô hình phòng không truyền thống “không thể duy trì bền vững”.

Hình ảnh năm 2023 về máy bay không người lái Ukraine luồn lách qua rừng để ném bom hầm trú ẩn của đối phương. (Nguồn: Telegraph)

Tuy nhiên, trao đổi với phóng viên VTC News, PGS.TS Takashi Hosoda, giảng viên Khoa Chính trị & Quan hệ Quốc tế thuộc Đại học West Bohemia (Cộng hòa Séc) cho rằng, drone không phải vũ khí vạn năng; chúng chỉ hiệu quả khi kết hợp với vũ khí truyền thống, hệ thống chỉ huy, liên lạc, tình báo và cơ cấu tổ chức linh hoạt, và tính hiệu quả này cũng phụ thuộc chặt chẽ vào môi trường.

Nhìn nhận tổng thể về năng lực cạnh tranh trong tương lai, ông Hosoda kết luận: Năng lực quốc phòng trong tương lai sẽ ngày càng phụ thuộc không chỉ vào việc sở hữu máy bay không người lái, mà còn vào việc một quốc gia có thể bảo đảm các linh kiện, vật liệu, hệ thống liên lạc và các yếu tố khác của chuỗi cung ứng hay không; duy trì sản xuất hàng loạt trong một cuộc xung đột kéo dài; và liên tục đổi mới khi công nghệ và chiến thuật thay đổi, đôi khi chỉ trong vòng vài tháng.

“Nói cách khác, câu hỏi mang tính quyết định trong chiến tranh tương lai có thể không phải là ai sở hữu máy bay không người lái đơn lẻ tiên tiến nhất, mà là ai có thể tích hợp các hệ thống không người lái với những năng lực quân sự hiện có, sản xuất chúng ở quy mô lớn, duy trì chuỗi cung ứng và thích ứng nhanh hơn đối phương”, ông Hosoda cho biết thêm.

Linh hoạt mọi cách đối phó drone

Theo TFIGlobal và IEEE Spectrum, tháng 8/2025, khi cuộc đua công nghệ giữa Nga và Ukraine chuyển sang giai đoạn tác chiến bằng AI, binh lính Nga tìm cách qua mặt các drone đánh chặn tích hợp AI của Ukraine. Một trong những thủ thuật được áp dụng là dán các miếng decal hình chim lên thân drone trinh sát. Bằng cách mô phỏng hình dáng chim chóc, những drone này khai thác điểm yếu trong thuật toán xử lý hình ảnh 2D của AI.

Hệ thống AI trên drone đánh chặn lầm tưởng đây là sinh vật vô hại nên bỏ qua, giúp drone trinh sát lọt qua lưới phòng thủ.

Không chỉ tìm cách qua mặt AI, các lực lượng vận hành drone còn phải đối phó với tác chiến điện tử. Theo Techradar, tháng 7/2026, trong bối cảnh các hệ thống tác chiến điện tử (EW) của cả hai bên gây nhiễu sóng vệ tinh (GPS/GLONASS) vô cùng dồn dập, các kỹ sư Skolkovo của Nga được cho là đã gắn một chiếc la bàn từ tính giá rẻ, chỉ khoảng 2 USD, lên dòng drone cảm tử Molniya.

Chiếc la bàn đọc trực tiếp từ trường Trái đất. Camera trên drone định kỳ chúi xuống quan sát mặt la bàn để máy tính tích hợp tự điều chỉnh, giữ đúng hướng bay. Đây là một giải pháp giá rẻ nhưng được cho là có thể vô hiệu hóa thành công các đòn cản phá sóng điện tử đắt đỏ.

Trong khi đó, từ rất sớm, các lực lượng an ninh từng tìm đến giải pháp dựa trên bản năng của động vật để đối phó drone. Theo The Guardian, tháng 2/2016, trước nguy cơ các drone dân sự vô danh xâm nhập trái phép gây mất an ninh tại các khu vực công cộng, cảnh sát Hà Lan phối hợp với công ty Guard From Above lập đội bay chim ưng/đại bàng đánh chặn drone. Tuy nhiên, dự án này sau đó bị gác lại do không hiệu quả.

Tại chiến trường Ukraine, các biện pháp đối phó vô cùng đa dạng, từ phòng thủ thụ động đến tự chế tạo thiết bị ngay tại tiền tuyến.

Trong các đợt giao tranh từ đầu năm 2024 đến 2026, binh sĩ giăng các tấm lưới bảo vệ quanh xe cộ, công sự và căng dây cáp dọc các tuyến đường để làm vướng, đứt cánh quạt drone. Các mô hình mồi bẫy bơm hơi hoặc bằng gỗ đã được dựng lên để thu hút hỏa lực drone đối phương.

Khả năng chế tạo tại chỗ cũng được tận dụng. Tại các căn hầm ngay ở “điểm 0” Bakhmut vào tháng 1/2024, binh sĩ thuộc Lữ đoàn Ochi đã dùng máy in 3D để tự sản xuất các bộ gá, dây buộc linh hoạt nhằm gắn đạn nổ vào drone FPV.

Ngoài ra, các dòng drone đánh chặn bán tự hành in 3D, có giá chỉ 1.000 - 3.000 USD, cũng được đưa vào sản xuất hàng loạt để lao thẳng vào tiêu diệt drone đối phương, giúp tối ưu hóa chi phí phòng thủ.

Thích ứng toàn diện thay vì lý thuyết

Sự bùng nổ của drone giá rẻ buộc binh sĩ phải thích ứng toàn diện: Từ việc đảo ngược nhịp sống sang hoạt động ban đêm, biến hầm hào thành xưởng in 3D gia công linh kiện, đến ứng dụng các mẹo ngụy trang hay cải tiến “siêu rẻ” để qua mặt tác chiến điện tử.

Đối mặt với “vùng chết” bị giám sát liên tục, năng lực của người lính đã có sự thay đổi căn bản. Kinh nghiệm thực chiến, sự linh hoạt sinh tồn và khả năng sáng tạo công nghệ tại chỗ giờ đây được đánh giá cao hơn các lý thuyết quân sự truyền thống.

Chuyên gia Marina Miron từ King’s College London chỉ ra rằng thực tế chiến trường tạo ra nhu cầu vượt quá khả năng đáp ứng kịp thời của ngành công nghiệp quốc phòng, buộc người lính phải tự tùy biến các thiết bị dân sự.

Chuyên gia Jørgen thuộc chương trình Task Force Legio cũng thừa nhận các kỹ thuật di chuyển chiến hào do chính binh sĩ Ukraine sáng tạo đôi khi đạt hiệu quả thực tế và độ an toàn cao hơn hẳn các bài học tiêu chuẩn của phương Tây.

Mời độc giả đón đọc bài cuối: Chuyên gia quân sự Việt Nam: Drone giá rẻ khiến nghệ thuật tác chiến thay đổi

Xem lại:

Kỳ 1: Drone giá rẻ: Cơn ác mộng của hệ thống phòng thủ tỷ đô

Kỳ 2: Drone rợp trời, vũ khí đánh chặn thành ngô nghê