Bi kịch Thủy hử: Vụ án Uyên Ương lâu và cô gái duy nhất khiến Võ Tòng rung động

Anh hùng đánh hổ Võ Tòng cả đời lạnh lùng trước nữ sắc, từng thẳng thừng cự tuyệt sự quyến rũ của chị dâu Phan Kim Liên nhưng có một lần duy nhất đem lòng yêu nàng thị nữ trong phủ Đô giám. Cả hai được hứa gả trong một đêm hội Trung thu.

Chỉ tiếc là lời hứa hôn ngọt ngào tối đó thực chất lại là chiếc bẫy tàn nhẫn, độc ác, đẩy người anh hùng vào ngục và biến cuộc đời nhân vật này sang một ngã rẽ hoàn toàn khác.

Sau khi trả thù đôi gian phu dâm phụ Tây Môn Khánh và Phan Kim Liên để báo thù cho anh trai, Võ Tòng bị lưu đày đến Mạnh Châu. Tại đây, nhờ tài nghệ và tiếng tăm trượng nghĩa, ông được quan Trương Đô giám đặc biệt coi trọng, đưa về phủ đối đãi như thượng khách. Võ Tòng cảm kích trước sự đối đãi nồng hậu, trọng dụng của Trương Đô giám.

Vào đêm hội trung thu, Trương Đô giám bày tiệc rượu và gọi một thị nữ trong phủ tên là Ngọc Lan ra đàn hát. Võ Tòng là bậc đại trượng phu vốn không thể bị nữ sắc lung lạc nhưng Ngọc Lan lại là ngoại lệ duy nhất. Dung mạo xinh đẹp như hoa sen, giọng hát thanh tao khéo léo của nàng khiến trái tim sắt đá của người anh hùng xao động.

Ngay trong bữa tiệc, Trương Đô giám đã ngỏ ý muốn hứa hôn Ngọc Lan cho Võ Tòng. Vì quá ngại ngùng và xúc động, Võ Tòng không dám nhìn thẳng mà chỉ biết cúi đầu tỏ ý chấp thuận rồi xin cáo lui. Kẻ giang hồ sau bao ngày dài lưu lạc đã thực sự đã mơ về một mái ấm gia đình bình yên.

Tuy nhiên, cuộc hôn nhân hứa hẹn này thực chất chỉ là một cái bẫy tàn nhẫn. Trương Đô giám vốn dĩ đã nhận tiền đút lót của Tưởng Môn Thần (kẻ bị Võ Tòng đánh bại trước đó tại Khoái Hoạt Lâm) để cùng nhau lập mưu hãm hại ông.

Ngay trong đêm hôm đó, phủ Trương Đô giám hô hoán có trộm. Võ Tòng thật thà chạy ra giúp đỡ, liền bị người trong phủ bao vây, vu khống tội ăn cắp tài sản và tống vào ngục. Đau đớn hơn, chính Ngọc Lan ra làm chứng giả để buộc tội vị hôn phu.

Khi bị khép tội ăn cắp và giải đi, Võ Tòng vẫn nhẫn nhịn chịu đòn roi vì tin vào luật pháp. Chỉ đến khi bị mưu sát tại hẻm Phi Vân, ông mới bừng tỉnh nhận ra tất cả chỉ là một màn kịch tàn nhẫn. Niềm tin vào tình người, nghĩa tào khang và sự công chính của quan lại hoàn toàn sụp đổ, nhường chỗ cho sự hận thù điên cuồng. Ông quay trở lại phủ họ Trương ngay trong đêm, xông lên Uyên Ương lâu đại khai sát giới để trả thù.

Khi nhìn thấy Ngọc Lan, người con gái mình từng nghĩ sẽ lấy làm vợ và dành trọn niềm tin tưởng, Võ Tòng hoàn toàn mất đi lý trí. Cả nàng và toàn bộ gia quyến nhà họ Trương gục ngã dưới lưỡi đao.

Khi dùng máu viết lên tường câu: “Sát nhân giả, Đả hổ Võ Tòng dã” (kẻ giết người chính là Võ Tòng đả hổ) - dòng chữ ngắn gọn nhưng là sự thách thức vương pháp đến tột cùng, Võ Tòng khai tử biểu tượng đô đầu mẫu mực đại diện cho pháp luật (đô đầu phụ trách mảng trật tự, trị an, tuần tra phòng chống tội phạm, điều tra các vụ án hình sự và quản lý lực lượng binh lính, nha dịch dưới quyền tại địa phương) để bước hẳn vào thế giới của thảo khấu giang hồ, tự dùng bạo lực để thực thi công lý cho riêng mình.

Sau cái chết của Ngọc Lan, cánh cửa hồng trần chính thức khép lại với Võ Tòng. Ông xuống tóc, đổi danh phận thành hành giả, mặc áo tu, mang theo nỗi cô độc và vết thương lòng không bao giờ lành đi hết kiếp giang hồ.

Phan Kim Liên và Ngọc Lan là hai người phụ nữ bước qua và làm đảo lộn hoàn toàn cuộc đời của Võ Tòng. Tuy nhiên, họ đại diện cho hai thái cực bi kịch hoàn toàn trái ngược nhau; một người khơi dậy lòng căm hận ngút trời, còn một người đánh gục niềm tin và ước mơ hoàn lương của người anh hùng.

Sự xuất hiện của Phan Kim Liên ban đầu mang lại cho Võ Tòng niềm vui đoàn tụ gia đình sau nhiều năm xa cách anh trai. Tuy nhiên, ham muốn đê hèn của nàng đã phá nát gia đình ấy.

Võ Tòng mồ côi cha mẹ từ sớm, một tay Võ Đại lang lam lũ bán bánh bao nuôi em khôn lớn. Võ Đại lang vừa là anh vừa là biểu tượng của gia đình, là sợi dây duy nhất neo giữ Võ Tòng với nguồn cội. Khi Phan Kim Liên hại Võ Đại lang, nàng đã chặt đứt sợi dây cốt nhục duy nhất của Võ Tòng trên đời. Khi hạ sát Phan Kim Liên để trả thù cho anh, Võ Tòng từ một đô đầu có tiền đồ rộng mở trở thành tên tội phạm bị lưu đày.

Nếu Phan Kim Liên lấy đi gia đình cũ của Võ Tòng, Ngọc Lan chính là người hủy diệt niềm tin của ông vào một gia đình mới trong tương lai. Trước khi gặp Ngọc Lan, Võ Tòng dù mang thân phận tù nhân nhưng vẫn giữ lòng trượng nghĩa, muốn lập thân, cống hiến cho triều đình (qua việc giúp Trương Đô giám và Thi Ân). Lời hứa hôn với Ngọc Lan khiến ông thực sự mơ về một cuộc sống bình yên.

Sự phản bội của Ngọc Lan (dù là chủ động hay bị ép buộc) đã chứng minh cho Võ Tòng thấy xã hội này quá tàn nhẫn, dối trá và đầy rẫy cạm bẫy. Khi xuống tay với Ngọc Lan, Võ Tòng cũng tự tay kết liễu phần “người” bình thường trong mình để trở thành một “sát thần” và hành giả độc hành.

Tuy vậy, người đọc khi nhìn nhận về nhân vật Ngọc Lan thường dành cho nàng sự cảm thông chứ không đơn thuần là căm ghét như với Phan Kim Liên. Đánh giá dựa trên chỉnh thể tác phẩm Thủy hử, Ngọc Lan là một quân cờ đáng thương, bị động của giai cấp thống trị, đồng thời cũng là kẻ mang tội và phải chịu trách nhiệm cho hành vi của mình.

Ngọc Lan không phải tiểu thư khuê các, chỉ là một tì nữ (người hầu) trong phủ Trương Đô giám. Trong xã hội phong kiến, mạng sống và số phận của người hầu hoàn toàn nằm trong tay chủ nhân. Nàng không có quyền từ chối lệnh của Trương Đô giám.

Trương Đô giám biết Võ Tòng là đấng nam nhi trượng nghĩa, có lòng tự trọng cao nhưng cũng dễ động lòng trước sự dịu dàng. Hắn đã dùng Ngọc Lan làm mỹ nhân kế để Võ Tòng mất cảnh giác, nuôi dưỡng ảo tưởng về mái ấm gia đình trước khi ra tay tàn độc.

Tuy vậy, Ngọc Lan không hoàn toàn vô tội. Nàng không chỉ đứng nhìn mà còn chủ động diễn kịch cùng Trương Đô giám. Đêm đó, chính nàng là người chạy ra thảng thốt kêu có trộm, lừa Võ Tòng chạy vào sân hậu hoa viên để bọn lính mai phục sẵn xông vào bắt trói, vu khống ông ăn cắp đồ bạc.

Sau khi Võ Tòng bị giải đi và suýt bị giết ở hẻm Phi Vân, Ngọc Lan không hề có sự cắn rứt lương tâm. Chi tiết ngay trước khi chết, nàng vẫn cùng các tì nữ đứng dưới đèn, vừa rót rượu phục vụ bọn Trương Đô giám vừa vui vẻ bàn tán về việc Võ Tòng bị hại cho thấy nàng đã hoàn toàn đứng về phía cái ác, đồng lõa với những kẻ đẩy vị hôn phu của mình vào chỗ chết.

Ngọc Lan là bi kịch điển hình của người phụ nữ trong xã hội cũ: Sinh ra như một đóa hoa thanh khiết nhưng lại bị dòng đời đục ngầu tha hóa thành cái bẫy độc địa. Nàng đáng thương vì không có quyền tự quyết cuộc đời, nhưng không hoàn toàn vô tội.

Trong thế giới tàn khốc của Thủy hử, khi đã chấp nhận làm công cụ cho cái ác để hãm hại người, nàng phải gánh chịu luật nhân quả nghiệt ngã. Ngọc Lan chết vì kẹt giữa trận chiến của những thế lực đen tối và sự trả thù cuồng nộ của một mãnh hổ bị dồn vào đường cùng.

Trong phiên bản phim truyền hình Thủy hử 1998, nhân vật Ngọc Lan được xây dựng với vẻ thực lòng cảm mến bản tính chính trực của Võ Tòng. Tình cảm của họ mang màu sắc của một mối tình đầu chớm nở, thuần khiết và bình dị. Ngọc Lan hoàn toàn bị động. Nàng bị Trương Đô giám dùng mạng sống của người thân và của chính nàng để uy hiếp, ép phải ra làm chứng giả. Nàng khóc lóc, đau đớn khi phải phản bội người mình yêu.

Khi quay lại báo thù tại Uyên Ương lâu, Võ Tòng tìm thấy Ngọc Lan. Nàng không bỏ chạy mà đứng im chịu tội. Trước khi chết, Ngọc Lan khóc và thổ lộ rằng nàng không có sự lựa chọn nào khác, đồng thời khẳng định tình cảm của mình dành cho vị hôn phu là thật. Khi nhận ra sự thật, Võ Tòng vô cùng đau đớn, ôm lấy xác nàng đầy ân hận.