Bí ẩn những đỉnh núi từng cao hơn cả Everest

Với độ cao 8.849 m so với mực nước biển, Everest hiện là đỉnh núi cao nhất thế giới. Tuy nhiên, trong hàng tỷ năm lịch sử Trái Đất, những vụ va chạm giữa các mảng kiến tạo từng tạo nên nhiều hệ thống núi đồ sộ.

Theo Live Science, một số dãy núi có thể sở hữu những đỉnh cao tương đương, thậm chí vượt Everest ngày nay.

Các nhà địa chất chưa có đủ dữ liệu để xác định chính xác ngọn núi cao nhất cách đây hàng trăm triệu năm.

Dù vậy, những dấu tích còn sót lại trong vỏ Trái Đất có thể hé lộ quy mô các dãy núi cổ đại. Khi các mảng kiến tạo va chạm, một phần vỏ lục địa bị đẩy lên tạo thành núi, trong khi phần khác bị ép sâu xuống dưới bề mặt.

Alan Collins và Ziyi Zhu, các nhà địa chất học Australia, ví núi như tảng băng trôi, bởi phần nhô lên chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ so với toàn bộ cấu trúc bên dưới.

Chẳng hạn, lớp bên dưới Himalaya có thể kéo dài xuống độ sâu 80 km. Trong khi đó, Everest chỉ cao khoảng 9 km, tương đương 14% tổng chiều dày của dãy núi. Các nhà khoa học có thể dựa vào độ sâu của những phần vỏ còn sót lại để ước tính độ cao của các dãy núi đã biến mất.

Một trong những cái tên có thể từng sở hữu các đỉnh cao nhất là siêu dãy núi Transgondwana, hình thành cách đây khoảng 650 triệu năm trong quá trình các lục địa hợp nhất thành siêu lục địa Gondwana.

Dấu tích của hệ thống núi này ngày nay xuất hiện tại miền nam Ấn Độ, Sri Lanka, Tanzania và Kenya. Các nhà khoa học ước tính Transgondwana từng dài gấp ba lần Himalaya, với lớp vỏ bên dưới có độ dày trung bình lớn hơn.

“Chúng tôi cho rằng hệ thống núi này ít nhất có quy mô tương đương Himalaya, nếu không muốn nói là lớn hơn”, ông Collins nhận định.

Dù trải qua khoảng nửa tỷ năm xói mòn, một số phần vỏ còn sót lại vẫn kéo dài xuống độ sâu 30 km. Chuyên gia Collins cho rằng chúng có thể từng nằm giữa một cột vỏ dày 60 km, cho thấy các đỉnh núi phía trên có khả năng cao tương đương Everest.

Transgondwana cũng có thể từng bao quanh một cao nguyên tương tự cao nguyên Tây Tạng ngày nay, nơi có độ cao trung bình khoảng 6 km. Những đỉnh núi cao nhất của hệ thống cổ đại này có thể từng nằm tại miền đông Madagascar, miền nam Ấn Độ và phía đông Nam Cực.

Một cái tên khác là hệ thống núi hình thành trong quá trình kiến tạo Grenville, gắn với sự ra đời của siêu lục địa Rodinia cách đây khoảng 1,3 tỷ năm. Dấu tích hiện được tìm thấy tại đông nam Ontario, Canada, và tây bắc Vermont, Mỹ.

Tuy nhiên, thông tin về hệ thống núi này còn hạn chế. Một số nhà khoa học cho rằng nó có thể không cao bằng Transgondwana hoặc Himalaya.

Xa hơn trong quá khứ, quá trình hình thành siêu lục địa Nuna, còn gọi là Columbia, cách đây khoảng hai tỷ năm cũng để lại bằng chứng về những dãy núi khổng lồ. Chuyên gia Zhu đã tìm thấy dấu tích của chúng khi phân tích thành phần các tinh thể zircon trong vỏ Trái Đất.

Việc xác định độ cao của những ngọn núi cổ xưa hơn càng khó khăn. Chuyên gia Collins cho biết khi Trái Đất còn nóng hơn hiện nay, lớp vỏ có khả năng chịu tải trọng thấp hơn, khiến núi khó đạt độ cao lớn.

Các mảng lục địa ổn định chỉ bắt đầu hình thành khoảng 4 tỷ năm trước, còn những lục địa lớn xuất hiện sau đó hàng trăm triệu năm.

Chuyên gia Zhu cho rằng Nuna, Transgondwana và Himalaya hiện là ba ứng viên sáng giá nhất cho danh hiệu hệ thống núi từng sở hữu những đỉnh cao nhất lịch sử Trái Đất. Tuy nhiên, với các phương pháp khoa học hiện nay, việc xác định chính xác ngọn núi cao nhất vẫn gần như bất khả thi.

“Đây vẫn là một câu hỏi chưa có lời giải”, Zhu nói.