Theo những phát ngôn công khai của Tổng thống Mỹ Donald Trump và cộng sự trong mấy ngày vừa qua, Mỹ hiện làm chủ tình hình diễn biến cuộc chiến tranh giữa Mỹ và Iran.

Còn theo những động thái từ phía Iran thì lại không phải như vậy mà đơn giản chỉ là phía Iran luôn sẵn sàng tiếp chiến Mỹ từ duy trì ngừng chiến đến tiếp tục chiến tranh, đồng thời buộc Mỹ phải đi vào hòa đàm theo những điều kiện tiên quyết của Iran.

Trong khi quan điểm của phía Iran liên quan đến việc tiếp tục chiến tranh hay hòa đàm với Mỹ gần như không thay đổi gì, còn những biểu hiện quan điểm của phía Mỹ về tiếp chiến hay hòa đàm với Iran lại đầy mâu thuẫn, đặc biệt trong mấy ngày gần đây.

Tổng thống Donald Trump và Ngoại trưởng Mỹ Marco Robio nhiều lần khẳng định cuộc chiến đã kết thúc và phía Mỹ đã đạt được những mục tiêu đề ra, nhưng đồng thời vẫn dọa sẽ đẩy Iran xuống “địa ngục” nếu không chịu đáp ứng những điều kiện của Mỹ.

Tổng thống Donald Trump tuyên cáo mở chiến dịch dùng tàu hải quân Mỹ tháp tùng tàu thuyền đang bị mắc kẹt ở eo biển Hormuz ra khỏi eo biển này và “cài số lùi” chỉ sau đấy có hai ngày. Tổng thống Mỹ tỏ ra không hài lòng với phản hồi đề nghị đàm phán của Iran nhưng lại hồ hởi tuyên cáo là đàm phán với Iran tiến triển tích cực. Ông Donald Trump còn ngỏ ý sẽ đưa quân đội Mỹ đột kích vào Iran để truy lùng và tìm kiếm số chất liệu uranium đã được phía Iran làm giàu lên tới mức độ khá cao.

Phía sau những biểu hiện đầy mâu thuẫn này của phía Mỹ không phải ẩn chứa chiến lược hay sách lược mới nào nhằm xoay vần cuộc chiến mà chính là tình thế khó khăn và khó xử của ông Donald Trump và cộng sự về đối nội cũng như đối ngoại. Đồng thời, qua đó còn có thể nhận diện ra được tình trạng bế tắc chiến lược ở cả hai phía. Cụ thể là cả hai đều không muốn và trong chừng mực nhất định đều không dám tiếp tục chiến tranh ở quy mô và mức độ như trước, song chưa có được cách thức đưa cuộc chiến đến hồi kết thực sự, mà không bị tổn hại về thể diện và uy danh, không bị coi là đã thua và yếu thế.

Hiện có ba vấn đề cốt lõi mà hai bên phải giải quyết, chúng liên quan mật thiết với nhau nhưng đòi hỏi giải pháp khác nhau. Thứ nhất, duy trì ngừng chiến để hòa đàm hay tiếp tục chiến tranh để ép buộc lẫn nhau phải hòa đàm. Thứ hai, phong tỏa hay giải tỏa eo biển Hormuz. Thứ ba, gộp vấn đề chương trình hạt nhân và tên lửa của Iran vào chương trình nghị sự của hòa đàm giữa hai bên về kết thúc cuộc chiến hay tách bạch thành hai khuôn khổ hòa đàm riêng rẽ, đàm phán về chấm dứt chiến tranh trước và đàm phán về vấn đề chương trình hạt nhân, tên lửa của Iran sau.

Iran cần ngừng chiến để kiềm chế ông Donald Trump và cộng sự cực đoan hóa hành động quân sự, có thời gian củng cố tiềm lực quân sự và thủ thế, cũng như muốn tách bạch hai khuôn khổ đàm phán để bảo tồn con chủ bài chiến lược là chương trình tên lửa, hạt nhân và kiểm soát eo biển Hormuz.

Còn ông Donald Trump cần hòa đàm với Iran vì ưu thế quân sự suy giảm, Mỹ không thể giải tỏa được eo biển Hormuz bằng sức mạnh quân sự và càng chiến tranh thì càng không thể giải quyết được cả ba vấn đề trên trong khi khó khăn nội bộ thêm chồng chất, uy tín cá nhân ở Mỹ sa sút.

Người dân trong nước không ủng hộ Mỹ chiến tranh với Iran, kinh tế bị tác động tiêu cực và nguy cơ phe đảng Cộng hòa thất cử trong cuộc bầu cử quốc hội Mỹ giữa nhiệm kỳ sắp tới tiếp tục gia tăng. Vấn đề hiện là chưa bên nào chịu nhượng bộ trước cho bên kia.