Ấn Độ tiến gần hơn tới giấc mơ tự chủ năng lượng hạt nhân

Đầu tháng này, quốc gia Nam Á lần đầu đạt trạng thái tới hạn tại một lò phản ứng hạt nhân nhanh — cột mốc cho thấy phản ứng dây chuyền có thể tự duy trì.

Thành tựu được ghi nhận tại lò phản ứng nguyên mẫu Kalpakkam (PFBR) ở bang Tamil Nadu, một phần trong chiến lược kéo dài nhiều thập kỷ nhằm tận dụng nguồn thorium dồi dào trong nước.

Không giống các lò phản ứng truyền thống sử dụng uranium, công nghệ này cho phép tạo ra nhiều nhiên liệu hơn mức tiêu thụ. Về lý thuyết, điều đó mở ra khả năng xây dựng một chu trình nhiên liệu gần như khép kín, giúp giảm đáng kể nhu cầu nhập khẩu.

Ý nghĩa của bước tiến này nằm ở bài toán an ninh năng lượng. Hiện nhập khẩu chiếm khoảng 40% tổng nhu cầu năng lượng sơ cấp của Ấn Độ, trong đó dầu thô phụ thuộc tới 85-90% vào nguồn bên ngoài và khí đốt tự nhiên khoảng 50%. Điều này khiến nền kinh tế dễ tổn thương trước biến động giá và các cú sốc địa chính trị.

“Các quốc gia có thể tự sản xuất nhiều nhiên liệu hơn mức tiêu thụ sẽ ít bị lệ thuộc vào những bất ổn năng lượng toàn cầu,” ông RK Singh, cựu nhà khoa học tại Trung tâm Nghiên cứu Nguyên tử Bhabha, nhận định.

Thời điểm dự án đạt cột mốc càng làm nổi bật ý nghĩa chiến lược. Thị trường năng lượng toàn cầu đang biến động mạnh, đặc biệt sau khi nguồn cung dầu và khí tự nhiên hóa lỏng bị gián đoạn do căng thẳng tại Eo biển Hormuz. Trong bối cảnh đó, bất kỳ công nghệ nào giúp giảm phụ thuộc nhập khẩu đều mang giá trị vượt ra ngoài lĩnh vực năng lượng.

Tuy vậy, tác động ngắn hạn của PFBR vẫn còn hạn chế. Ấn Độ hiện chỉ có khoảng 8 gigawatt công suất điện hạt nhân, tương đương 3,6% tổng sản lượng điện. Ngay cả với mục tiêu nâng lên 100 gigawatt vào năm 2047, con đường phía trước vẫn dài và đòi hỏi đầu tư lớn.

Giáo sư Uday Chandra tại Đại học Ashoka cho rằng cột mốc này mang ý nghĩa “biểu tượng và chiến lược”, hơn là tạo ra thay đổi tức thời. “Điều quan trọng là nó xác nhận hướng đi mà Ấn Độ đã theo đuổi suốt nhiều thập kỷ,” ông nói.

Đáng chú ý, Ấn Độ đang theo đuổi công nghệ lò phản ứng nhanh trong khi nhiều nền kinh tế phát triển đã thu hẹp hoặc từ bỏ các chương trình tương tự do chi phí cao và lo ngại về an toàn. Lựa chọn này phản ánh cách tiếp cận khác biệt, chấp nhận rủi ro công nghệ để đổi lấy khả năng tự chủ dài hạn.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, lò phản ứng nhanh có thể sử dụng nhiên liệu hiệu quả hơn và mở đường cho việc tái chế nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng. Điều này không chỉ cải thiện hiệu suất mà còn giảm áp lực về nguồn cung trong dài hạn.

Các yếu tố chính sách cũng đang thay đổi theo hướng hỗ trợ. Đạo luật SHANTI 2025 cho phép khu vực tư nhân, bao gồm cả nhà đầu tư nước ngoài, tham gia xây dựng và vận hành nhà máy điện hạt nhân, mở ra khả năng huy động vốn và công nghệ.

Với chính phủ Ấn Độ, PFBR không chỉ là một dự án năng lượng mà còn là nền tảng cho một hệ sinh thái công nghiệp mới. Nguồn điện ổn định và ít phụ thuộc nhập khẩu có thể hỗ trợ tăng trưởng sản xuất, đồng thời giảm thiểu tác động từ biến động giá năng lượng toàn cầu.

Tuy nhiên, rủi ro về chi phí, tiến độ và quản lý công nghệ vẫn hiện hữu. Lò phản ứng nhanh là một trong những công nghệ phức tạp nhất trong lĩnh vực hạt nhân, và việc mở rộng quy mô thương mại sẽ là phép thử thực sự.

Trong một thế giới mà an ninh năng lượng ngày càng gắn chặt với địa chính trị, lựa chọn của Ấn Độ cho thấy một chiến lược rõ ràng: không chỉ tìm cách đáp ứng nhu cầu trong nước, mà còn định vị lại vai trò của mình trong trật tự năng lượng toàn cầu.