30 doanh nghiệp đã đóng cửa, ứng xử thế nào với thị trường kim cương, nữ trang?

Gần một tháng sau vụ buôn lậu 28.000 viên kim cương từ nước ngoài vào Việt Nam bị triệt phá, loạt tiệm kim cương, đá quý tại TP.HCM lần lượt đóng cửa và chưa có ngày hoạt động trở lại, dù một số điểm bán chỉ thông báo tạm dừng 1 tuần hay 10 - 15 ngày.

Hiện các khu vực chuyên kinh doanh kim cương, đá quý, nữ trang tại khu vực gần chợ Bến Thành, chợ An Đông; các con đường chuyên ngành hàng này như Nhiêu Tâm, Nghĩa Thục, Bùi Hữu Nghĩa, An Dương Vương, Trần Hưng Đạo, Võ Văn Tần... nhiều cửa hàng vẫn kín cửa, có nơi gỡ bảng hiệu. Trước đó, đây là những nơi giao dịch vàng bạc đá quý, kim cương sôi động nhất TP.HCM.

Tiệm vàng - không liên quan đến kim cương cũng đóng cửa

Ông Nguyễn Văn Dưng, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ Kim hoàn Đá quý TP.HCM, cho biết khảo sát sơ bộ của Hội cho thấy từ đầu tháng 7 đến nay, đã có hơn 30 doanh nghiệp/cửa hàng kinh doanh vàng, kim cương, đá quý trên địa bàn tạm ngừng hoạt động. Nhưng thực tế con số có thể cao hơn, bởi nhiều doanh nghiệp không là hội viên, không thuộc Hội nên Hội chưa thống kê đầy đủ.

Nguyên nhân các doanh nghiệp đóng cửa được cho là xuất phát từ tình hình kinh doanh khó khăn, áp lực dòng tiền ngày càng lớn. Lượng khách mang trang sức đến bán lại tăng mạnh khiến nhiều doanh nghiệp không đủ khả năng thanh khoản, buộc phải đóng cửa hoặc tạm dừng kinh doanh.

Theo Chủ tịch Chủ tịch Hội Mỹ nghệ Kim hoàn Đá quý TP.HCM, trong hơn 30 đơn vị đóng cửa, có những chủ cửa hàng, doanh nghiệp bị khởi tố, cũng có những đơn vị không liên quan đến buôn lậu, nhưng do áp lực khách hàng bán lại quá nhiều, không đủ khả năng thanh khoản đành tạm ngưng buôn bán một thời gian.

“Kinh doanh, buôn bán thì chẳng ai muốn đóng cửa bao giờ. Nhưng do tình hình hiện nay, trước áp lực thị trường vì một số doanh nghiệp có liên quan đến việc buôn lậu kim cương thời gian qua, các cửa hàng phải thu lại lượng lớn kim cương khách đã mua, dẫn đến bị áp lực dòng tiền. Họ phải tạm thời đóng cửa vì không đủ khả năng cân đối kinh doanh”, ông Dưng cho biết.

Khảo sát trên đường Lê Thánh Tôn, phường Bến Thành, nhiều cửa hàng kim cương, vàng bạc đá quý đã đóng cửa từ giữa tháng 7 đến nay chưa mở lại như Quế Jewelry, Hoàng Thứ Jewelry, Chín Tâm Jewelry... Thậm chí có cửa hàng còn tháo bảng hiệu kinh doanh.

Tại chợ An Đông và Trung tâm thương mại An Đông Plaza (phường An Đông), nhiều ki-ốt kinh doanh vàng, kim cương cũng kín cửa, không thông báo thời điểm hoạt động trở lại. Hay các tuyến đường kinh doanh vàng bạc nổi tiếng ở phố vàng cũng ghi nhận hàng loạt cửa hàng đóng cửa...

Ông Nguyễn Văn Dưng cho biết thực tế không riêng kim cương mà gần đây doanh nghiệp, cửa hàng kinh doanh vàng bạc, đá quý, nhất là nữ trang, tình hình mua bán khó khăn do mãi lực thị trường chậm.

Khi cơ quan chức năng siết chặt hoạt động kinh doanh thì nhiều cửa hàng rơi vào khó vì nguồn hàng từ trước đến nay của họ chủ yếu từ các chành sản xuất nhỏ lẻ, hàng hóa không đủ hóa đơn chứng từ.

Chính vì vậy mà khi bị siết thì nhiều cửa hàng, doanh nghiệp tạm dừng kinh doanh. Dễ thấy là rất nhiều trong số các cửa hàng vàng, nữ trang đang đóng cửa không dính líu gì đến kim cương.

Hiện không ít khách hàng từng mua kim cương, đá quý, trang sức tại các cửa hàng đã đóng cửa nay quay lại bán hoặc bảo hành sản phẩm, không thể liên lạc được với chủ cơ sở.

Thị trường đang ở giai đoạn sàng lọc cần thiết

Theo chuyên gia kinh tế Huỳnh Thanh Điền, bản chất của ngành kinh doanh vàng bạc, đá quý là dựa trên việc mua vào và bán ra để hưởng chênh lệch, dòng tiền mặt dự trữ của doanh nghiệp không phải là vô hạn.

Trong bối cảnh bình thường, dòng tiền được duy trì linh hoạt nhờ việc lấy tiền từ khách mua để thanh toán cho khách bán. Nhưng khi tâm lý hoảng loạn bùng phát, người dân chỉ muốn bán để thu tiền về trong khi người mua rất ít, doanh nghiệp sẽ rơi vào trạng thái mất cân đối dòng tiền nghiêm trọng.

Vì vậy mà doanh nghiệp dù lớn vẫn phải áp dụng các biện pháp giãn tiến độ thanh toán, nhằm đảm bảo dòng tiền. Ngược lại, nhiều doanh nghiệp nhỏ không đủ nội lực, đành tạm phải đóng cửa trong lúc mọi người tranh nhau đi bán hiện nay.

TS Trần Nguyên Đán - Viện trưởng Học viện Bảo hiểm và Quản trị Rủi ro Tài chính (IFRM), cho rằng thị trường vàng bạc đá quý Việt Nam đang ở giai đoạn rất mong manh. Vụ buôn lậu 28.000 viên kim cương, sự cố thao túng kết quả giám định, doanh nghiệp đóng cửa hàng loạt... mỗi sự kiện riêng lẻ có thể giải thích được, nhưng chuỗi sự kiện dồn dập tạo ra hiệu ứng cộng hưởng trong tâm lý người tiêu dùng.

Người dùng sẽ không phân tích từng vụ việc theo pháp lý, họ đang nhìn tổng thể và đặt một câu hỏi duy nhất: có thể tin được thị trường nữa không?

Và khi câu trả lời nghiêng về “không”, thì xảy ra hiệu ứng phòng thủ là ngừng mua, người đã mua thì muốn bán lại. Bởi trong thị trường này, tâm lý quyết định mọi thứ.

“Đây chính là cơ chế mà thị trường trái phiếu doanh nghiệp đã trải qua năm 2022. Niềm tin sụp đổ không phải tất cả trái phiếu đều xấu, mà vì vài vụ việc nghiêm trọng khiến khách hàng không thể phân biệt đâu là tốt đâu là xấu. Nên phản ứng họ thấy an toàn nhất là rút lui khỏi thị trường. Thị trường đá quý hiện tại đang đứng trước rủi ro tương tự”, ông Đán nói.

Chuyên gia này cũng nói thêm ngành vàng bạc đá quý Việt Nam chưa có chuẩn minh bạch tương xứng với mức độ tin cậy mà người tiêu dùng đặt vào các thương hiệu lớn. Khi niềm tin bị thử thách mà không có hệ thống thông tin đủ minh bạch để giải đáp, thì chính những thương hiệu được tin tưởng nhất sẽ chịu tổn thương nặng nhất.

Với toàn ngành, ông Trần Nguyên Đán cho rằng cần thiết lập thông lệ minh bạch cấu trúc giá bán lẻ trang sức đá quý, kim cương. Khi bán, người mua nên được biết rõ phần giá vàng, phần giá đá, phần công, phần thương hiệu.

Khi thu mua lại, chính sách cần được nêu bằng văn bản trước khi giao dịch: phần đá được tính thế nào, theo tiêu chí gì. Đây không phải quy định quá khó, nhiều thị trường phát triển đã làm, để bảo vệ cả doanh nghiệp lẫn người tiêu dùng.

Với người tiêu dùng, cách xử lý đúng không phải là hoảng loạn mà là trang bị thông tin.

“Thị trường đá quý Việt Nam đang trải qua giai đoạn mà tôi cho là sàng lọc cần thiết. Các sự cố liên tiếp, dù gây đau đớn trong ngắn hạn, đang buộc toàn bộ hệ thống phải nâng chuẩn minh bạch.

Người tiêu dùng ngày càng chủ động tìm hiểu, đặt câu hỏi, đòi hỏi giải trình... là dấu hiệu tích cực, là động lực để toàn bộ hệ thống nâng chuẩn. Doanh nghiệp nào càng minh bạch trong kinh doanh sẽ vượt qua giai đoạn này mạnh hơn trước”, ông Đán nói thêm.

Bà Trần Thị Ngọc Liên, Phó giám đốc Ngân hàng Nhà nước chi nhánh khu vực 2, khuyến cáo người nắm giữ vàng, kim cương cần bình tĩnh, cân nhắc kỹ trước các quyết định mua bán, để bảo đảm quyền lợi hợp pháp, tránh những thiệt hại không đáng có.

Người mua cần tìm hiểu rõ chính sách thu mua lại trước khi giao dịch, và kịp thời phản ánh đến cơ quan quản lý thị trường, trình báo cơ quan công an khi phát hiện dấu hiệu vi phạm. Phải ưu tiên giao dịch tại các cơ sở kinh doanh hợp pháp, có đầy đủ hóa đơn, chứng từ, lưu giữ phiếu bảo hành, chứng thư kiểm định.

Bà Liên cũng khuyến cáo người tiêu dùng không đồng nhất vụ việc sai phạm của một số cá nhân, tổ chức với toàn bộ hoạt động sản xuất, kinh doanh vàng trang sức, mỹ nghệ, vì đây là lĩnh vực có đông đảo doanh nghiệp đang hoạt động. Các doanh nghiệp đã tuân thủ pháp luật, chịu sự quản lý, cấp phép và kiểm tra định kỳ của nhiều cơ quan quản lý nhà nước.

Với các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh vàng trang sức, mỹ nghệ yêu cầu phải tuân thủ nghiêm quy định pháp luật về hóa đơn, chứng từ, công khai, minh bạch chính sách bán hàng, thu mua lại sản phẩm. Đặc biệt chủ động cung cấp thông tin cho khách hàng và phối hợp, cung cấp thông tin cho cơ quan chức năng khi có yêu cầu theo quy định.

Cơ quan này cũng phối hợp chặt chẽ với các đơn vị chức năng theo chức năng, nhiệm vụ được giao, nhằm góp phần bảo đảm thị trường vàng trang sức, mỹ nghệ trên địa bàn hoạt động ổn định, đúng quy định pháp luật.