2 tháng xung đột Mỹ - Iran, Trung Đông vẫn chìm trong khói lửa

Cuộc xung đột Trung Đông vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt khi Mỹ - Israel và Iran chuyển từ đấu trí trên thực địa sang đấu trí trên bàn đàm phán nhưng vẫn chưa thể đạt được kết quả mỗi bên mong muốn. Iran vừa đề xuất Mỹ mở cửa trở lại eo biển Hormuz và hoãn đàm phán hạt nhân nhằm phá vỡ bế tắc song động thái này chưa nhận được tín hiệu đồng thuận từ Washington.

Lực lượng đặc nhiệm đứng gác ở trung tâm Tehran, Iran. (Ảnh: AP)

Tổn thất to lớn

Ngày 28/2, đánh dấu điểm khởi đầu khi cuộc không kích của Mỹ và Israel nhắm mục tiêu vào các cơ sở quốc phòng và tình báo cũng như hàng loạt quan chức cấp cao và tướng lĩnh Iran khiến hơn 200 người thiệt mạng, bao gồm dân thường. Sự kiện này kéo theo các động thái đáp trả vào hạ tầng thủ đô các nước vùng Vịnh, người dân tìm chỗ thoát thân và mọi thứ rơi vào hỗn loạn.

Theo hãng tin HRANA (Human Rights Activists News Agency) có trụ sở tại Mỹ, Iran ghi nhận 1.701 trường hợp dân thường thiệt mạng, nằm trong tổng số hơn 3.400 người thiệt mạng kể từ khi cuộc xung đột bắt đầu.

Trên khắp Lebanon, Bộ Y tế nước này cho biết số người thiệt mạng do cuộc tấn công của Israel tăng lên 2.496 người kể từ ngày 2/3. Tuy nhiên, cơ quan này không cung cấp số liệu chi tiết về sự khác biệt giữa dân thường và chiến binh lực lượng Hezbollah, nhưng cho biết gần 1/4 số người thiệt mạng là phụ nữ, trẻ em và nhân viên y tế, nhấn mạnh thương vong nặng nề cho dân thường trong cuộc giao tranh.

Mỹ - Israel tấn công, Iran đáp trả khiến Trung Đông rực lửa.

Các nhân viên y tế và nhóm cứu trợ mô tả tình trạng quá tải tại các bệnh viện ở Beirut và nhiều thành phố khác, nơi số lượng thương vong tăng đột biến gây áp lực lên phòng cấp cứu và làm cạn kiệt nguồn cung cấp y tế trong các đợt không kích liên tiếp.

Dịch vụ cứu thương Israel thông tin thêm có khoảng 23 người thiệt mạng ở quốc gia này do các cuộc tấn công của Iran và Hezbollah. Tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất cũng ghi nhận ít nhất 10 người thiệt mạng. Nhiều trường hợp tử vong do hỏa lực cũng được báo cáo ở những quốc gia vùng Vịnh khác, bao gồm Ả Rập Xê-út, Oman và Bahrain.

Số người thiệt mạng trong cuộc xung đột đã giảm bớt sau khi Iran và Mỹ đạt thỏa thuận ngừng bắn tạm thời vào ngày 8/4, nhưng thương vong vẫn tiếp tục tăng khi chính quyền và nhóm cứu trợ cập nhật số liệu trên khắp khu vực.

Cuộc chiến tiêu hao

Theo báo cáo của Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS) công bố hôm 21/4, Mỹ đã sử dụng lượng lớn đạn dược quan trọng trong chiến dịch không kích và tên lửa nhằm vào Iran, bao gồm hơn 850 tên lửa hành trình Tomahawk và hơn 1.000 tên lửa không đối đất tầm xa (JASSM).

Số lượng tên lửa đánh chặn Patriot được sử dụng cũng ước tính vào khoảng 1.060 đến 1.430 quả - hơn một nửa số lượng dự trữ trước cuộc xung đột của Mỹ.

Mỹ - Israel - Iran sử dụng nhiều loại vũ khí tiên tiến trong cuộc xung đột lần này.

Cùng với đó, Mỹ được cho sử dụng hơn một nửa hệ thống phòng thủ tên lửa tầm cao giai đoạn cuối (THAAD), mỗi chiếc có giá khoảng 15,5 triệu USD và từ 130 - 250 quả tên lửa SM-3, thuộc loại đắt nhất trong kho vũ khí với giá khoảng 28,7 triệu USD/chiếc.

Tên lửa SM-6 của Hải quân Mỹ có giá khoảng 5,3 triệu USD/chiếc được sử dụng rộng rãi với ước tính từ 190 - 370 quả đã được phóng.

Những loại vũ khí tấn công tầm xa được sử dụng trong cuộc xung đột cũng có giá thành rất cao. Tên lửa Tomahawk có giá khoảng 2,6 triệu USD/chiếc, trong khi tên lửa JASSM có giá khoảng 2,6 triệu USD/chiếc và tên lửa PrSM có giá khoảng 1,6 triệu USD/chiếc được sử dụng với số lượng ít hơn, ước tính từ 40 - 70 quả.

"Ngay cả trước cuộc chiến, kho dự trữ bị đánh giá là không đủ nếu Mỹ xảy ra xung đột với đối thủ ngang tầm họ. Hiện nay, khoảng cách đó càng lớn hơn và việc bổ sung vũ khí cho kịch bản xung đột với Trung Quốc sẽ cần thêm thời gian", báo cáo có đoạn.

Lầu Năm Góc được cho đang tìm kiếm nguồn ngân sách 70 tỷ USD cho đạn dược trong năm tài chính 2027 - tăng gần gấp ba lần so với mức hiện tại khi họ tiến hành bổ sung kho dự trữ đang bị cạn kiệt do cuộc xung đột gần đây, bao gồm cả Iran và Ukraine.

Yêu cầu này gồm việc tăng mạnh mua sắm hệ thống chủ chốt được sử dụng trong xung đột như tên lửa hành trình Tomahawk, tên lửa đánh chặn Patriot và THAAD cùng nhiều loại vũ khí tấn công tầm xa.

Hàng loạt tòa nhà bị phá hủy trong cuộc xung đột ở Trung Đông. (Ảnh: AP)

Về phía Iran, quan chức Mỹ cũng lưu ý dù một phần đáng kể lực lượng hải quân Iran bị phá hủy, song khoảng 60% khả năng của Hải quân vẫn còn nguyên vẹn, bao gồm các tàu tấn công tốc độ cao và các tàu nhỏ khác mà Tehran sử dụng để kiểm soát eo biển Hormuz. Tổng thống Mỹ Donald Trump và Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth ước tính có khoảng 150 tàu đang nằm dưới đáy đại dương.

Tuy nhiên, Iran được cho là vẫn còn nắm giữ phần lớn kho tên lửa đạn đạo và có thể vẫn duy trì khả năng bổ sung số lượng đã bị phá hủy hoặc đã sử dụng. Theo quan chức tình báo và quân đội Mỹ, Iran có thể vẫn còn tới 70% kho tên lửa đạn đạo trước chiến tranh và khoảng 60% bệ phóng.

"Chương trình tên lửa của Iran đã bị giáng một đòn rất mạnh, trải qua bước thụt lùi lớn nhất trong lịch sử. Nhưng nền tảng của nó vẫn vững chắc và sẽ tiếp tục phát triển", tờ The New Arab đưa tin.

Tương lai về đâu?

Theo các chuyên gia quân sự, có ba khả năng có thể xảy ra đối với cuộc xung đột Mỹ - Israel và Iran cho đến thời điểm hiện tại, gồm: Mỹ giành chiến thắng chỉ bằng sức mạnh không quân; Mỹ triển khai lực lượng mặt đất để tiêu diệt Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo và kiểm soát Iran; đạt giải pháp hoà bình trên bàn đàm phán.

Tuy nhiên, kịch bản chiến thắng bằng sức mạnh không quân khó có thể xảy ra. Nhưng một cuộc chiến trên bộ nhằm vào Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) có thể gây ra tổn thất đáng kể cho phía Mỹ.

Cột khói bốc lên từ cơ sở lọc dầu ở vùng Vịnh. (Ảnh: AP)

Kịch bản này không chỉ đe dọa làm suy yếu nghiêm trọng nhiệm kỳ tổng thống của ông Trump mà còn ảnh hưởng tiêu cực đến di sản chính trị của ông. Vì vậy, ngoài phương án kích động một cuộc nổi dậy tại Iran - vốn bị đánh giá là khó khả thi trong bối cảnh hiện nay thì giải pháp thông qua đàm phán được xem là con đường duy nhất để hướng tới kết thúc.

Có hai kịch bản chính có thể dẫn tới kết quả trong đàm phán. Thứ nhất, Mỹ chấp nhận thỏa thuận với mức lợi ích thấp hơn đáng kể so với kỳ vọng ban đầu, đổi lại tránh được nguy cơ sa lầy trong một cuộc xung đột kéo dài nhiều năm như Nga và Ukraine. Tuy nhiên, lựa chọn này có thể gây tổn hại đáng kể đến uy tín chính trị của Tổng thống Trump.

Kịch bản còn lại là Washington tìm cách thuyết phục một hoặc nhiều quốc gia khác tham gia gây sức ép với Iran. Để phương án này khả thi, các quốc gia được lôi kéo phải sở hữu đủ năng lực tạo sức ép đáng kể lên Tehran. Đổi lại, những yêu cầu mà các đối tác này đặt ra với Mỹ để tham gia hỗ trợ có thể ở mức rất cao, kéo theo những chi phí chiến lược và chính trị không nhỏ.

Hiện Trung Quốc là nước nhập khẩu dầu mỏ với hơn một nửa nguồn cung chảy qua eo biển Hormuz. Còn Nga có ảnh hưởng chính trị lẫn kinh tế đáng kể với Iran. Tổng thống Nga Vladimir Putin ngày 27/4 tuyên bố Moscow sẽ làm mọi điều có thể để hỗ trợ Tehran.