Vì sao người Thái Lan ăn bằng thìa và nĩa thay vì dùng đũa?

Nếu có dịp ghé thăm một quán ăn ven đường hay một nhà hàng sang trọng tại Bangkok, Thái Lan du khách sẽ dễ dàng nhận ra đôi đũa chỉ dành riêng cho các món mỳ có nguồn gốc từ người Hoa. Thường người Thái sử dụng thìa ở tay phải và nĩa ở tay trái.

Vì sao người Thái Lan dùng bữa bằng thìa và nĩa?

Cách ăn này là kết quả của hành trình lịch sử lâu dài, sự thích nghi hoàn hảo với đặc trưng món ăn và những quan niệm sâu sắc về sự thanh lịch trên bàn ăn .

Di sản từ cuộc cách tân của Vua Rama V

Lý do đầu tiên và quan trọng nhất nằm ở dòng chảy lịch sử gắn liền với nỗ lực hiện đại hóa đất nước của hoàng gia Thái Lan. Trước thế kỷ 19, người dân Xiêm (tên gọi cũ của Thái Lan) chủ yếu ăn bằng tay nặn thành nắm tròn, một nét văn hóa tương đồng với nhiều quốc gia Đông Nam Á và Nam Á khác. Tuy nhiên, bước ngoặt xảy ra dưới thời vua Chulalongkorn (Rama V), một vị minh quân có tầm nhìn xa trông rộng và cực kỳ ngưỡng mộ sự tiến bộ của phương Tây.

Trong chuyến công du châu Âu vào năm 1897, Vua Rama V đã bị ấn tượng bởi sự sang trọng và tính vệ sinh của bộ dụng cụ ăn uống bằng kim loại. Khi trở về, ông đã giới thiệu việc sử dụng thìa và nĩa vào trong cung đình như một phần của chiến lược "văn minh hóa" để chứng minh với các cường quốc thực dân rằng Xiêm là một quốc gia phát triển, có lễ nghi cao quý.

Dù vậy, người Thái không sao chép hoàn toàn cách dùng dao và nĩa của người Anh hay người Pháp. Họ đã biến tấu bằng cách thay con dao bằng chiếc thìa, vì món ăn Thái vốn dĩ đã được thái nhỏ từ trong bếp, không cần đến lưỡi dao sắc bén để xẻ thịt trên bàn. Từ chốn cung đình, thói quen này dần lan tỏa ra tầng lớp thượng lưu và sau đó trở thành quy chuẩn cho toàn xã hội.

Tương thích với món ăn

Lý do thứ hai mang tính thực tế cao, xuất phát từ chính cấu trúc của ẩm thực Thái Lan. Khác với các món ăn phương Tây thường tách rời phần đạm và phần tinh bột, hay các món ăn Trung Hoa chú trọng vào việc gắp, cơm Thái Lan thường được ăn kèm với rất nhiều loại sốt, cà ri và súp. Chiếc thìa trong tay phải đóng vai trò là công cụ chính để múc cơm, tưới nước sốt và gom tất cả các thành phần vào một miếng ăn hoàn chỉnh.

Trong bối cảnh này, chiếc nĩa ở tay trái không dùng để đưa thức ăn vào miệng mà đóng vai trò như một "trợ thủ" đắc lực. Nhiệm vụ của nĩa là dồn cơm và thức ăn lên thìa, đảm bảo miếng ăn gọn gàng và không bị rơi vãi. Người Thái tin rằng việc sử dụng thìa giúp họ thưởng thức được trọn vẹn hương vị nồng nàn của nước dùng cà ri – thứ linh hồn của món ăn – điều mà đôi đũa khó lòng làm được. Ngay cả với những nguyên liệu cần cắt nhỏ, họ cũng chỉ cần dùng cạnh của chiếc thìa để xẻ nhẹ, bởi thực phẩm Thái luôn được hầm mềm hoặc thái sẵn vừa miệng trước khi dọn ra.

Triết lý về sự thanh lịch và tinh thần hòa bình

Cuối cùng, việc ưu tiên thìa và nĩa thay vì dao còn phản ánh một triết lý nhân văn và quan niệm về sự tinh tế của người Thái. Trong văn hóa truyền thống, bàn ăn là nơi của sự sum vầy và niềm vui, không phải là nơi để trưng bày các loại vật dụng sắc nhọn có tính sát thương. Việc đưa một con dao lên miệng được coi là hành động thô lỗ, thậm chí là điềm không lành. Do đó, tất cả các công đoạn chuẩn bị đòi hỏi đến dao đều phải được thực hiện hoàn tất ở khu vực bếp.

Bên cạnh đó, cách ăn bằng thìa và nĩa còn giúp duy trì một phong thái khoan thai, nhẹ nhàng. Người Thái rất coi trọng việc ăn uống chậm rãi và không phát ra tiếng động lớn. Việc dùng nĩa đẩy thức ăn vào thìa một cách khéo léo giúp người ăn kiểm soát được lượng thực phẩm vừa đủ, tránh việc nhai quá to hay làm bẩn gương mặt.

Đối với họ, chiếc thìa chính là biểu tượng của sự đủ đầy và sự chăm sóc, thể hiện lòng hiếu khách của chủ nhà đối với thực khách. Chính sự kết hợp giữa tính ứng dụng và giá trị tinh thần này đã khiến bộ đôi thìa - nĩa trở thành một phần bản sắc không thể tách rời của văn hóa Thái Lan hiện đại.

Hoàng Hà (Tổng hợp)