Tăng trưởng hai con số: Khát vọng lớn và bài toán ổn định

Khát vọng tăng trưởng cao trong bối cảnh mới

Việc đặt mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên năm 2026 và bình quân giai đoạn 2026 - 2030 cho thấy quyết tâm mạnh mẽ của Chính phủ trong việc đưa nền kinh tế bước sang một quỹ đạo phát triển mới, khi Việt Nam đang đứng trước yêu cầu phải tăng tốc để rút ngắn khoảng cách với các nền kinh tế trong khu vực, tránh nguy cơ rơi vào bẫy thu nhập trung bình và nỗ lực đạt mục tiêu 100 năm lần thứ nhất (đến năm 2030, trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao).

Diễn biến kinh tế gần đây cho thấy những tín hiệu tích cực. Tăng trưởng GDP quý I/2026 đạt khoảng 7,83% (quý I/2025 chỉ tăng 7,07%), tạo nền tảng thuận lợi cho cả năm. Tuy nhiên, nếu đặt trong tương quan với mục tiêu hai chữ số, có thể thấy khoảng cách cần vượt qua là không nhỏ. Thực tế, tăng trưởng GDP quý I vừa qua dù khá tích cực nhưng vẫn chưa đạt mục tiêu kịch bản đề ra (ở mức 9,1% theo Nghị quyết 01). Điều này càng trở nên thách thức hơn khi môi trường bên ngoài đang tiềm ẩn nhiều bất ổn, từ xung đột địa chính trị, biến động giá năng lượng đến xu hướng điều chỉnh chính sách thương mại của các nền kinh tế lớn.

Trong bối cảnh đó, việc đặt ra mục tiêu tăng trưởng cao mang ý nghĩa kép. Một mặt, đây là động lực thúc đẩy cải cách, buộc các bộ, ngành và địa phương phải hành động quyết liệt hơn. Mặt khác, mục tiêu này cũng đặt ra yêu cầu rất cao đối với năng lực điều hành, khi mọi chính sách phải được tính toán kỹ lưỡng để vừa hỗ trợ tăng trưởng, vừa không làm suy yếu các cân đối vĩ mô.

Tăng trưởng cao nhưng không đánh đổi ổn định

Điểm khó nhất của bài toán tăng trưởng hai chữ số không nằm ở việc “đạt” con số, mà ở cách đạt được con số đó một cách bền vững. Trong điều kiện bình thường, việc thúc đẩy tăng trưởng có thể đi kèm với nới lỏng chính sách tài khóa hoặc tiền tệ. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, dư địa chính sách không còn quá dồi dào, trong khi các rủi ro vĩ mô lại có xu hướng gia tăng.

Một trong những áp lực rõ nét nhất là lạm phát, đặc biệt từ phía chi phí đầu vào. Diễn biến giá cả trong những tháng đầu năm, nhất là tháng 3, cho thấy xu hướng này đã bắt đầu hình thành, rõ nét nhất ở nhóm giao thông chủ yếu do giá xăng dầu tăng mạnh theo diễn biến của thị trường thế giới. Sức ép lạm phát không chỉ ảnh hưởng đến đời sống tiêu dùng và sản xuất kinh doanh mà còn tác động đến điều hành chính sách tiền tệ, dư địa để nới lỏng chính sách nhằm hỗ trợ tăng trưởng sẽ bị thu hẹp.

Bên cạnh đó, rủi ro từ bên ngoài cũng là một yếu tố không thể xem nhẹ. Biến động giá năng lượng, đặc biệt là dầu mỏ, có thể tạo ra những cú sốc chi phí lớn đối với nền kinh tế. Trong khi đó, xu hướng bảo hộ thương mại, những thay đổi trong chính sách và triển vọng tăng trưởng của các đối tác lớn có thể ảnh hưởng đến xuất khẩu - một trong những động lực tăng trưởng chủ yếu của Việt Nam. Báo cáo Triển vọng Phát triển châu Á (ADO) tháng 4/2026 của ADB công bố mới đây dự báo, tăng trưởng công nghiệp dự kiến sẽ giảm xuống 7,7% trong năm 2026, so với mức 9,2% của năm 2025.

Hoạt động sản xuất, kinh doanh ở một số lĩnh vực gặp nhiều khó khăn. Các động lực tăng trưởng truyền thống phát huy hiệu quả dưới mức tiềm năng; sức mua trong nước thấp, kinh tế vĩ mô chịu nhiều tác động bất lợi từ bên ngoài… Tất cả những yếu tố như vậy cho thấy mục tiêu tăng trưởng hai chữ số là thách thức rất lớn; đồng thời đặt ra một bài toán điều hành phức tạp, trong đó bất kỳ quyết định nào cũng cần được cân nhắc trên nhiều chiều cạnh. Tăng trưởng nhanh là cần thiết, nhưng nếu không kiểm soát tốt các rủi ro, nền kinh tế có thể phải trả giá bằng những bất ổn trong trung và dài hạn.

Giữ vững nền tảng vĩ mô để hiện thực hóa mục tiêu

Trong bối cảnh nhiều thách thức đan xen, thông điệp xuyên suốt được Chính phủ nhấn mạnh là phải kiên định với mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô. Đây không chỉ là điều kiện tiên quyết để duy trì niềm tin của thị trường, mà còn là nền tảng để bảo đảm chất lượng tăng trưởng trong dài hạn. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các chính sách, đặc biệt là giữa tài khóa và tiền tệ. Chính sách tài khóa cần tiếp tục phát huy vai trò chủ đạo trong việc thúc đẩy đầu tư công, hỗ trợ doanh nghiệp và kích thích tổng cầu. Trong khi đó, chính sách tiền tệ cần được điều hành chủ động, linh hoạt và phù hợp để vừa đảm bảo thanh khoản cho nền kinh tế, vừa kiểm soát lạm phát và ổn định tiền đồng.

Một trong những yếu tố then chốt là nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực. Trong điều kiện dư địa chính sách hạn chế, việc phân bổ và sử dụng nguồn lực một cách hiệu quả sẽ quyết định trực tiếp đến khả năng đạt được mục tiêu tăng trưởng. Điều này liên quan chặt chẽ đến cải cách thể chế, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và nâng cao năng lực của khu vực doanh nghiệp. Cùng với đó, việc đẩy mạnh các đột phá chiến lược về thể chế, hạ tầng và nguồn nhân lực sẽ tạo nền tảng vững chắc cho tăng trưởng dài hạn. Các đột phá này sẽ được triển khai với trọng tâm rõ ràng hơn, tránh dàn trải và bảo đảm tính thực chất.

Trong một thế giới biến động và bất định hơn, khả năng phản ứng chính sách nhanh nhạy, linh hoạt nhưng vẫn giữ được kỷ luật vĩ mô sẽ là yếu tố then chốt giúp nền kinh tế vượt qua thách thức và tận dụng cơ hội. Mục tiêu tăng trưởng hai chữ số không phải là điều dễ dàng, nhưng cũng không phải là không thể đạt được nếu có cách tiếp cận phù hợp. Quan trọng hơn, đây là cơ hội để Việt Nam tái định hình mô hình tăng trưởng theo hướng bền vững và chất lượng hơn. Trong hành trình đó, giữ vững ổn định vĩ mô không chỉ là yêu cầu bắt buộc, mà còn là “mỏ neo” để nền kinh tế tiến xa, tiến vững hơn trong dài hạn.

Đỗ Phạm