Rủi ro pháp lý trào lưu dùng AI tạo 'hotgirl ảo' làm nhân viên ngân hàng

Thời gian gần đây, cộng đồng mạng Việt Nam xôn xao và thích thú trước sự xuất hiện video sử dụng AI để tạo ra hình ảnh những cô gái xinh đẹp, làm việc trong môi trường công sở như nhân viên của ngân hàng, bảo hiểm hay thế giới di động...

Điều đáng nói là mức độ chân thật của nhân vật này khiến nhiều người không hề nghi ngờ, tạo sức hút rất lớn cho các nội dung được tạo ra bằng AI, đặc biệt khi chúng được xây dựng một cách tinh vi và có chiến lược.

Tuy nhiên, đằng sau những video triệu view này là những lỗ hổng pháp lý nghiêm trọng mà người sáng tạo nội dung và người dùng mạng xã hội thường xuyên bỏ qua.

Dưới đây là tư vấn của Thạc sỹ - Luật sư Nguyễn Văn Duy, Giám đốc Công ty Luật TNHH Hoàng Duy và Cộng sự.

- Việc dùng AI tạo hình nhân viên mặc đồng phục để kể chuyện (dù là chuyện tích cực) mà chưa được phép, có bị coi là xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp hoặc sử dụng trái phép hình ảnh thương hiệu không, thưa luật sư?

Dưới góc độ pháp lý, đồng phục kèm logo và màu sắc nhận diện là một phần của nhãn hiệu đã được bảo hộ. Việc tái hiện hình ảnh này qua công nghệ AI (Trí tuệ nhân tạo) mà không có sự đồng ý của chủ sở hữu có rủi ro vi phạm rất cao.

Theo Điều 129 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (sửa đổi, bổ sung 2022), hành vi sử dụng dấu hiệu tương tự với nhãn hiệu đang được bảo hộ cho dịch vụ trùng hoặc tương tự, có khả năng gây nhầm lẫn về nguồn gốc hàng hóa, dịch vụ là hành vi xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu.

Dù mang nội dung tích cực, việc sử dụng công nghệ AI để tạo dựng hình ảnh nhân viên trong trang phục nhận diện thương hiệu vẫn có thể bị xem là hành vi “ký sinh thương hiệu”. Hành động này thực chất là việc lợi dụng uy tín và niềm tin mà doanh nghiệp đã xây dựng trong nhiều năm để thu hút lưu lượng truy cập cho cá nhân.

Nếu việc này gây hiểu lầm rằng đó là thông điệp chính thức từ doanh nghiệp hoặc làm tổn hại đến giá trị thương hiệu, công ty hoàn toàn có quyền yêu cầu chấm dứt hành vi và đòi bồi thường. Đặc biệt, nếu kênh nội dung đó phát sinh doanh thu, yếu tố 'vụ lợi' sẽ là tình tiết tăng nặng khi xem xét xử lý vi phạm

- Trong trường hợp nhân vật AI có phát ngôn gây hiểu lầm, doanh nghiệp có quyền kiện cá nhân tạo ra video về hành vi 'bôi nhọ danh dự' hay 'Cạnh tranh không lành mạnh' ngay cả khi người đó không có mục đích thương mại không?

Việc này cần tách biệt hai nhóm hành vi:

Về xâm phạm uy tín, danh dự: Theo Điều 34 Bộ luật Dân sự 2015, danh dự, uy tín của pháp nhân được pháp luật bảo vệ. Nếu thông tin từ AI là sai sự thật, gây ảnh hưởng xấu đến uy tín doanh nghiệp, người tạo ra có thể bị kiện dân sự hoặc thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội "Vu khống" hoặc "Làm nhục người khác" theo BLHS 2015, bất kể họ có mục đích thương mại hay không.

Về cạnh tranh không lành mạnh: Theo Điều 45 Luật Cạnh tranh 2018, hành vi này chỉ cấu thành nếu người tạo video là đối thủ cạnh tranh hoặc có sự "bắt tay" với đối thủ nhằm hạ thấp uy tín của doanh nghiệp trên thị trường.

Dù không kiện được tội danh này, cá nhân vẫn có thể bị xử phạt hành chính từ 10-20 triệu đồng theo Nghị định 15/2020/NĐ-CP về hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật.

-Trong trường hợp doanh nghiệp bị sụt giảm giá trị cổ phiếu hoặc bị tẩy chay do thông tin từ nhân vật AI ảo, cách thức để chứng minh thiệt hại thực tế tại tòa án sẽ được thực hiện như thế nào?

Đây là bài toán khó nhất trong các vụ kiện liên quan đến không gian mạng. Để được Tòa án chấp nhận bồi thường theo Điều 584, 585 BLDS 2015, doanh nghiệp cần thiết lập được "mối quan hệ nhân quả" thông qua:

Bằng chứng định lượng: So sánh biến động giá cổ phiếu, doanh thu tại thời điểm video AI phát tán so với các kỳ trước đó, có sự xác nhận của đơn vị kiểm toán hoặc chuyên gia tài chính.

Bằng chứng định tính: Sử dụng các đơn vị giám sát để thống kê số lượng bình luận tiêu cực, các bài báo phản hồi và báo cáo khảo sát tâm lý người tiêu dùng (về việc có ý định tẩy chay sau khi xem video).

Tính kịp thời: Doanh nghiệp nên thực hiện lập vi bằng ngay lập tức đối với các video, bình luận trên nền tảng số để làm căn cứ pháp lý vững chắc trước khi chúng bị xóa hoặc chỉnh sửa.

​​Ngoài việc nhìn vào con số sụt giảm cổ phiếu, luật sư cần hướng Tòa án vào việc xem xét Chi phí khắc phục khủng hoảng. Đó là số tiền doanh nghiệp phải bỏ ra để chạy quảng cáo đính chính, thuê chuyên gia xử lý truyền thông, và cả sự sụt giảm trong Chỉ số niềm tin (Brand Trust) của khách hàng. Đây là những thiệt hại có thể định giá được thông qua các đơn vị thẩm định độc lập

- Nếu người dùng chia sẻ lại (share) những video AI vi phạm này, họ có phải liên đới chịu trách nhiệm pháp lý hay bị xử phạt hành chính không?

Người dùng mạng xã hội cần hết sức thận trọng. Theo Điều 101 Nghị định 15/2020/NĐ-CP, hành vi "chia sẻ thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống" có thể bị phạt từ 10-20 triệu đồng đối với cá nhân.

Nếu người chia sẻ biết rõ đó là thông tin giả mà vẫn tiếp tục tán phát nhằm mục đích gây hại cho doanh nghiệp, hoặc kèm theo các lời bình luận kích động, họ có thể trở thành đồng phạm trong các vụ án dân sự về bồi thường thiệt hại, hoặc bị xử lý hình sự nếu hậu quả gây ra là đặc biệt nghiêm trọng.

- Trước làn sóng AI đang bùng nổ, luật sư có lời khuyên gì cho các Content Creator để vừa có thể bắt trend, vừa đảm bảo an toàn pháp lý (ví dụ: cần có dòng chữ Disclaimers như thế nào)?

Để tận dụng công nghệ AI mà không vướng vòng lao lý, các nhà sáng tạo nội dung nên tuân thủ 3 nguyên tắc "Vàng":

Sử dụng Disclaimer (Miễn trừ trách nhiệm): Phải có dòng chữ hiển thị rõ xuyên suốt video: “Nội dung được tạo bởi AI, mang tính chất giải trí, không đại diện cho bất kỳ cá nhân hay tổ chức nào”.

Hóa thân thay vì sao chép: Tránh tuyệt đối việc sử dụng logo, đồng phục hoặc đặc điểm nhận dạng của các thương hiệu có thật. Hãy sử dụng trang phục thiết kế riêng hoặc trang phục trung tính.

Gắn nhãn nội dung: Tuân thủ các quy định mới của nền tảng (như TikTok, YouTube) về việc gắn nhãn "AI-generated" để đảm bảo tính minh bạch với người xem.

- Các doanh nghiệp lớn cần có những động thái pháp lý chủ động gì để bảo vệ 'tài sản số' và hình ảnh thương hiệu trước các công cụ tạo ảnh AI đại trà hiện nay?

Trong kỷ nguyên AI, doanh nghiệp không nên chỉ "chờ biến để xử lý" mà cần chủ động:

Rà soát tài sản trí tuệ: Đăng ký bảo hộ bao quát cả hình ảnh đồng phục, linh vật (mascot) và các yếu tố nhận diện số.

Thiết lập “Vùng xanh” nội dung: Công bố rõ ràng quy định sử dụng hình ảnh thương hiệu (Brand Guidelines) trên website chính thức để làm căn cứ xử lý khi có vi phạm.

Ứng dụng công nghệ chống AI: Sử dụng các công cụ rà quét (Social Listening) để phát hiện sớm các nội dung vi phạm và thiết lập quy trình yêu cầu gỡ bỏ nhanh chóng với các nền tảng xuyên biên giới.

Xin cảm ơn luật sư!