Trụ cột trong chuyển dịch năng lượng quốc gia

Đại biểu Quốc hội (ĐBQH) Phạm Thúy Chinh, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính và Ngân sách của Quốc hội: Petrovietnam - Doanh nghiệp nhà nước hiếm hoi đảm đương sứ mệnh kinh tế gắn liền sứ mệnh quốc gia

Nhìn lại quá trình hình thành và phát triển, có thể khẳng định, Petrovietnam là một trong số rất ít doanh nghiệp nhà nước đảm đương trọn vẹn sứ mệnh kinh tế gắn liền với sứ mệnh quốc gia. Petrovietnam không chỉ là một tập đoàn sản xuất kinh doanh năng lượng, mà đã trở thành một trụ cột quan trọng trong ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an ninh năng lượng và nâng cao năng lực chống chịu của nền kinh tế Việt Nam. 

Trong nhiều năm liền, Petrovietnam luôn nằm trong nhóm doanh nghiệp đóng góp ngân sách và GDP cao nhất, tạo việc làm trực tiếp và gián tiếp cho hàng trăm nghìn lao động. Chuỗi hoạt động xuyên suốt từ thăm dò, khai thác, chế biến đến phân phối năng lượng của Tập đoàn đã góp phần bảo đảm nguồn cung chiến lược, hạn chế biến động giá, giúp nền kinh tế tránh được những “cú sốc” năng lượng mà nhiều quốc gia trên thế giới từng phải đối mặt. 

Đặc biệt, hoạt động dầu khí ngoài khơi của Petrovietnam không chỉ mang ý nghĩa kinh tế đơn thuần mà còn gắn chặt với chiến lược kinh tế biển và an ninh - quốc phòng. Việc duy trì sự hiện diện liên tục, bền bỉ trên các vùng biển đã góp phần bảo vệ vững chắc chủ quyền quốc gia, đồng thời thúc đẩy phát triển hạ tầng cảng biển, logistics và các ngành công nghiệp hỗ trợ.

Từ góc độ chính sách, tôi cho rằng, Petrovietnam là một minh chứng rõ nét cho việc doanh nghiệp nhà nước hoàn toàn có thể vận hành hiệu quả, minh bạch và cạnh tranh, nếu có khuôn khổ thể chế phù hợp. Sau 50 năm đồng hành cùng đất nước, Petrovietnam đã vượt ra ngoài phạm vi của một doanh nghiệp thông thường để trở thành “lá chắn vĩ mô” của nền kinh tế, giữ vai trò điều tiết, ổn định trong những thời điểm khó khăn.

Chính từ nền tảng đó, khi đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng bền vững, chuyển dịch xanh và bảo đảm an ninh năng lượng, vấn đề đặt ra là làm thế nào để Tập đoàn tiếp tục phát huy vai trò trụ cột trong các thập niên tới.

Để hệ sinh thái công nghiệp - năng lượng của Petrovietnam phát huy toàn diện giá trị, cần tập trung vào 3 trụ cột chính sách. Thứ nhất, hoàn thiện thể chế và hành lang pháp lý đồng bộ. Hoạt động của Petrovietnam liên quan trực tiếp đến nhiều luật và nghị quyết của Quốc hội như Luật Đầu tư, Luật Doanh nghiệp, Luật Dầu khí và đặc biệt là Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp (Luật số 68/2025/QH15). Những điều chỉnh gần đây của Luật số 68 đã phân quyền mạnh mẽ hơn cho doanh nghiệp nhà nước, tạo nền tảng pháp lý quan trọng để Petrovietnam thực hiện các dự án quy mô lớn, dài hạn và có tính chiến lược.

Thứ hai, tăng cường phối hợp liên ngành, bảo đảm tính ổn định của chính sách. Đối với các lĩnh vực như LNG, điện khí, lọc hóa dầu hay các dự án năng lượng mới, nếu chính sách thiếu đồng bộ giữa các ngành, các cấp, chi phí sẽ tăng lên rất lớn, rủi ro dồn hết về phía doanh nghiệp. Trong khi đó, các dự án năng lượng cần một tầm nhìn dài hạn và môi trường chính sách ổn định để nhà đầu tư có thể yên tâm triển khai.

Thứ ba, cơ chế tài chính và chính sách thuế phù hợp với đặc thù đầu tư dài hạn của ngành năng lượng. Chuyển dịch năng lượng không thể chỉ dựa vào quyết tâm của doanh nghiệp, mà cần sự đồng hành của Nhà nước thông qua các cơ chế chia sẻ rủi ro, bảo lãnh và khuyến khích đầu tư cho các lĩnh vực chiến lược như LNG, hydrogen, điện gió ngoài khơi...

TS Nguyễn Quốc Thập - Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam: Con người là cốt lõi tạo nên vị thế 50 năm của Petrovietnam

Nhìn lại hành trình 50 năm của Petrovietnam, điểm nổi bật nhất là Tập đoàn đã đảm đương một trọng trách rất nặng nề nhưng cũng hết sức vẻ vang: vừa là trụ cột năng lượng quốc gia, vừa là lực lượng kinh tế chủ lực, đồng thời là biểu tượng hiện hữu của Việt Nam trên các vùng biển. 

Trong suốt nửa thế kỷ qua, Petrovietnam đã khai thác hơn 440 triệu tấn dầu và đưa vào bờ gần 200 tỷ m3 khí, bảo đảm nguồn năng lượng thiết yếu cho sản xuất, tiêu dùng và tăng trưởng kinh tế. Những đóng góp này giúp ổn định kinh tế vĩ mô và tạo nền tảng để Việt Nam duy trì tăng trưởng trong bối cảnh thị trường năng lượng và địa chính trị thế giới nhiều biến động.

Petrovietnam cũng luôn nằm trong nhóm doanh nghiệp đóng góp ngân sách lớn nhất. Ngay cả khi thị trường dầu khí toàn cầu biến động mạnh, Tập đoàn vẫn duy trì kỷ luật vận hành và đảm bảo nguồn thu ổn định cho ngân sách Nhà nước - yếu tố có ý nghĩa quan trọng đối với ổn định tài khóa và phát triển bền vững.

Vai trò của Petrovietnam không chỉ giới hạn ở kinh tế. Trong 50 năm đồng hành cùng đất nước, dưới sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, Tập đoàn đã thực hiện sứ mệnh rộng lớn hơn thông qua việc bảo đảm “5 An”: an ninh năng lượng, an ninh kinh tế, an ninh lương thực, an ninh quốc phòng và chủ quyền quốc gia trên biển, đồng thời đóng góp tích cực cho an sinh xã hội. Từ sứ mệnh đó, Petrovietnam đã khẳng định uy tín và vị thế của một tập đoàn kinh tế hàng đầu với “5 Nhất”: quy mô lớn nhất; đóng góp ngân sách cao nhất; lợi nhuận cao nhất; giải thưởng khoa học - công nghệ nhiều nhất; hoạt động an sinh xã hội nhiều nhất.

Trên tất cả, sức mạnh bền vững của Petrovietnam không chỉ ở những thùng dầu hay mét khối khí, mà chính là con người dầu khí. Đó là bản lĩnh dám nghĩ, dám làm và dám mở đường trong những điều kiện khắc nghiệt. Mỗi công trình, mỗi giàn khoan đều ghi dấu ấn trí tuệ và lòng quả cảm Việt Nam. Vị thế của Petrovietnam trong nền kinh tế hôm nay trước hết được tạo nên từ bản sắc người dầu khí - những người đã biến khát vọng thành hiện thực và xây dựng một ngành công nghiệp mang tầm vóc quốc gia. 

Từ nền tảng đó, khi chuyển dịch năng lượng toàn cầu diễn ra mạnh mẽ, ưu tiên chiến lược của Petrovietnam trong giai đoạn tới là thực hiện mục tiêu kép: vừa tiếp tục phát huy hiệu quả các lĩnh vực truyền thống, vừa chủ động, linh hoạt mở rộng sang các lĩnh vực năng lượng mới. 

Hoạt động dầu khí truyền thống vẫn sẽ là trụ cột quan trọng trong nhiều năm tới. Việc khai thác dầu khí tối ưu, an toàn và hiệu quả không chỉ nhằm bảo đảm an ninh năng lượng, mà còn tạo nguồn lực tài chính cho quá trình chuyển đổi. Gia tăng trữ lượng, mở rộng tìm kiếm - thăm dò, nâng cao hệ số thu hồi và làm chủ công nghệ tiếp tục là những nhiệm vụ cốt lõi.

Đối với chuyển dịch năng lượng, Petrovietnam cần chủ động tham gia nhưng có chọn lọc. Các lĩnh vực như LNG, điện khí, hydrogen, điện gió ngoài khơi hay công nghệ thu giữ - lưu trữ carbon (CCS) là xu hướng tất yếu, song điều quan trọng là lựa chọn đúng thời điểm, đúng lĩnh vực, đúng đối tác và quy mô phù hợp để tránh dàn trải và rủi ro.

Trong quá trình mở rộng, Tập đoàn cần phát huy các năng lực cốt lõi đã tích lũy suốt 50 năm qua, từ tri thức, kinh nghiệm đến nền tảng khoa học công nghệ, đồng thời chủ động tiếp cận tiến bộ mới. Năng lượng mới là cơ hội lớn, nhưng tiềm ẩn rủi ro nếu rời bỏ quá nhanh những năng lực đã được chứng minh hiệu quả.

Đồng thời, chuyển dịch năng lượng phải luôn gắn với bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Petrovietnam không chỉ là một doanh nghiệp kinh tế, mà còn mang sứ mệnh quốc gia. Vì vậy, chiến lược phát triển trong giai đoạn tới cần hài hòa giữa hiệu quả kinh tế, đảm bảo an ninh năng lượng và trách nhiệm đối với sự phát triển dài hạn của đất nước.

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, giảng viên cao cấp tại Viện Thương mại và Kinh tế Quốc tế, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân: Petrovietnam - “Thiết chế kinh tế” đặc biệt

Dưới góc độ kinh tế học, Petrovietnam là trường hợp đặc biệt trong lịch sử phát triển doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam. Không chỉ là một tập đoàn sản xuất kinh doanh năng lượng, Petrovietnam đã trở thành cấu phần quan trọng của nền tảng ổn định kinh tế vĩ mô, gắn với tiến trình tăng trưởng và hội nhập của nền kinh tế. 

Trong nhiều thập niên, Petrovietnam luôn nằm trong nhóm doanh nghiệp đóng góp lớn cho ngân sách Nhà nước, đồng thời bảo đảm nguồn cung năng lượng nền tảng cho sản xuất, tiêu dùng và xuất khẩu. Ở góc độ vĩ mô, vai trò này đặc biệt quan trọng bởi năng lượng là đầu vào thiết yếu của toàn bộ nền kinh tế. Việc duy trì nguồn cung ổn định, có khả năng điều tiết trong những thời điểm khó khăn đã giúp Việt Nam hạn chế tác động lan truyền từ biến động thị trường quốc tế.

Đáng chú ý, Petrovietnam không chỉ đóng vai trò “người sản xuất”, mà còn là một nhân tố ổn định thị trường. Trong các giai đoạn giá năng lượng thế giới biến động mạnh, Tập đoàn vẫn duy trì kỷ luật tài chính, năng lực quản trị và khả năng thích ứng, qua đó góp phần ổn định thị trường. Đây là vai trò không nhiều doanh nghiệp có thể đảm đương.

Từ nền tảng đó, có thể thấy, trong cấu trúc phát triển quốc gia, Petrovietnam đã vượt ra khỏi khuôn khổ của một doanh nghiệp đơn lẻ để trở thành một “thiết chế kinh tế” đặc biệt: vừa vận hành theo logic thị trường, vừa thực hiện những mục tiêu như đảm bảo an ninh năng lượng, ổn định vĩ mô dài hạn.

Khi Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng bền vững, chuyển dịch xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh, vai trò của Petrovietnam càng quan trọng hơn. Những thập niên tới, Petrovietnam cần được định vị như một trụ cột chiến lược trong tái cấu trúc mô hình tăng trưởng, đặc biệt trong bối cảnh năng lượng vừa là động lực phát triển, vừa có thể là điểm nghẽn nếu không được quản trị tốt.

Về chuyển dịch năng lượng, từ góc nhìn kinh tế học, điều quan trọng là tránh tư duy cực đoan. Chuyển dịch không đồng nghĩa với việc phủ định vai trò của các trụ cột truyền thống, mà là quá trình tái cấu trúc có lộ trình. Dầu khí, khí tự nhiên và các nguồn năng lượng nền tảng vẫn giữ vai trò quan trọng trong nhiều năm tới, nhất là với một nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam.

Trong bối cảnh đó, Petrovietnam có lợi thế lớn nhờ năng lực công nghệ, tài chính và kinh nghiệm quản trị các dự án quy mô lớn. Đây là nền tảng để Tập đoàn tham gia các lĩnh vực năng lượng mới như LNG, điện khí, điện gió ngoài khơi hay hydrogen. Tuy nhiên, việc mở rộng cần dựa trên logic kinh tế chặt chẽ, lựa chọn dự án hiệu quả dài hạn, tránh dàn trải và rủi ro.

Một yếu tố then chốt khác là khung thể chế và chính sách. Chuyển dịch năng lượng là quá trình đòi hỏi chi phí lớn, rủi ro cao và có độ trễ dài. Nếu thiếu cơ chế, chính sách ổn định, minh bạch và nhất quán, doanh nghiệp khó có thể tối ưu hóa nguồn lực và ra quyết định đầu tư hiệu quả. Vì vậy, vai trò của Nhà nước trong việc tạo lập môi trường chính sách phù hợp là hết sức quan trọng.

Từ góc nhìn tổng thể, giá trị lớn nhất của Petrovietnam không chỉ nằm ở quy mô hay sản lượng, mà ở năng lực hệ thống đã tích lũy: quản trị biến động, điều phối nguồn lực lớn, triển khai dự án dài hạn và dẫn dắt thị trường. Nếu được đặt trong khuôn khổ thể chế phù hợp, Petrovietnam sẽ tiếp tục là “điểm tựa chiến lược” của nền kinh tế trong quá trình chuyển dịch năng lượng và phát triển bền vững.

Chuyên gia Nguyễn Văn Phụng, nguyên Cục trưởng Cục Thuế doanh nghiệp lớn, Bộ Tài chính: Petrovietnam là trụ cột tài khóa, điểm tựa ngân sách quốc gia

Tiếp cận từ góc độ tài chính công và ngân sách Nhà nước, Petrovietnam là một trong số ít doanh nghiệp nhà nước vừa tạo ra nguồn thu lớn, vừa duy trì được tính ổn định và kỷ luật tài chính trong thời gian dài. Điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với một nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam, nơi dư địa ngân sách luôn chịu nhiều sức ép.

Trong nhiều năm liền, Petrovietnam luôn nằm trong nhóm doanh nghiệp đóng góp ngân sách cao nhất, không chỉ về quy mô mà còn ở tính ổn định của nguồn thu. Ngay cả khi thị trường năng lượng thế giới biến động mạnh, giá dầu lên xuống thất thường, Tập đoàn vẫn duy trì được mức nộp ngân sách đáng kể, qua đó góp phần quan trọng vào cân đối thu - chi và ổn định tài khóa. Ở góc độ quản lý nhà nước, giá trị này mang ý nghĩa lớn bởi ngân sách cần những “điểm tựa” dài hạn để bảo đảm các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội.

Không chỉ đóng góp trực tiếp, Petrovietnam còn tạo ra hiệu ứng lan tỏa tài chính thông qua chuỗi giá trị rộng lớn, từ dầu khí, điện, khí, lọc hóa dầu đến dịch vụ kỹ thuật, vận tải và logistics. Chuỗi giá trị này không chỉ tạo nguồn thu cho ngân sách trung ương, mà còn đóng góp cho nhiều địa phương, góp phần mở rộng cơ sở thuế và nâng cao hiệu quả huy động nguồn lực của Nhà nước.

Từ nền tảng đó, có thể khẳng định, trong cấu trúc phát triển quốc gia, Petrovietnam không chỉ là một doanh nghiệp lớn mà còn là một trụ cột tài khóa quan trọng, gắn chặt với an ninh năng lượng và ổn định vĩ mô. Vai trò này càng trở nên rõ nét khi Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới, với yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững.

Chính vì vậy, cần coi Petrovietnam là một chủ thể đặc biệt trong thiết kế chính sách tài chính - thuế cho ngành năng lượng. Chuyển dịch năng lượng là xu thế tất yếu, nhưng cũng là quá trình đòi hỏi chi phí lớn, rủi ro cao và có độ trễ dài. Nếu không có cơ chế tài chính phù hợp, ngay cả các doanh nghiệp lớn cũng sẽ khó chủ động đầu tư và mở rộng.

Từ góc nhìn quản lý nhà nước, các quy định mới của Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp (Luật số 68/2025/QH15), đặc biệt là việc cho phép doanh nghiệp nhà nước được trích lại một phần lợi nhuận sau thuế để tái đầu tư, là bước tiến quan trọng. Với các dự án năng lượng quy mô lớn, thời gian thu hồi vốn dài, nguồn vốn tự chủ sẽ giúp Petrovietnam giảm phụ thuộc vào ngân sách và tăng khả năng hợp tác với các đối tác trong và ngoài nước.

Để chuyển dịch năng lượng thành công, cơ chế tài chính - thuế cần đi trước một bước. Không thể áp dụng máy móc chính sách của giai đoạn cũ cho các lĩnh vực mới như LNG, hydrogen hay điện gió ngoài khơi. Nhà nước cần có chính sách thuế ổn định, minh bạch, dài hạn và cơ chế chia sẻ rủi ro hợp lý để doanh nghiệp có cơ sở tính toán hiệu quả đầu tư.

Một yêu cầu then chốt khác là sự ổn định của chính sách. Với các dự án năng lượng, chỉ một thay đổi nhỏ về thuế, phí hay cơ chế giá cũng có thể làm đảo lộn toàn bộ phương án tài chính. Do đó, để Petrovietnam phát huy vai trò doanh nghiệp chủ lực quốc gia trong chuyển dịch năng lượng, tính nhất quán và khả năng dự báo của chính sách phải được đặt lên hàng đầu.

Từ góc độ quản lý tài chính công, giá trị lớn nhất của Petrovietnam trong giai đoạn tới không chỉ nằm ở việc tiếp tục đóng góp cho ngân sách, mà còn ở khả năng tự tạo nguồn lực, dẫn dắt đầu tư và giảm gánh nặng cho Nhà nước trong các lĩnh vực chiến lược. Với cơ chế phù hợp và ổn định, Petrovietnam sẽ tiếp tục khẳng định vai trò trụ cột năng lượng, trụ cột tài khóa và doanh nghiệp mang sứ mệnh quốc gia.

https://pvn.vn/tru-cot-trong-chuyen-dich-nang-luong-quoc-gia-32147