Fed cảnh báo cú sốc lạm phát kiểu Covid từ chiến sự Iran

Thống đốc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) Christopher Waller, người thường được xem là có quan điểm ôn hòa về lãi suất, cho rằng đà tăng của giá dầu, cùng với các mức thuế do Tổng thống Mỹ Donald Trump áp đặt, đang làm gia tăng nguy cơ lạm phát kéo dài tại nền kinh tế lớn nhất thế giới.

“Tôi cho rằng có khả năng chuỗi cú sốc giá này sẽ dẫn đến sự gia tăng lạm phát mang tính kéo dài, tương tự như những gì đã xảy ra trong đại dịch,” ông Waller nói trong một bài phát biểu tại bang Alabama.

Nhận định của ông phản ánh mối lo ngại ngày càng lớn trong nội bộ Fed rằng xung đột tại Trung Đông có thể làm suy yếu niềm tin của người dân vào khả năng kiểm soát lạm phát của ngân hàng trung ương.

Áp lực giá đang có dấu hiệu quay trở lại. Chỉ số lạm phát tiêu dùng cá nhân (PCE) – thước đo ưa thích của Fed – đã vượt 7% vào năm 2022, mức cao nhất trong nhiều thập kỷ, khi đại dịch gây gián đoạn chuỗi cung ứng và các gói kích thích đẩy nhu cầu tăng vọt. Kể từ đó, lạm phát vẫn duy trì trên mục tiêu 2% của Fed.

Diễn biến gần đây cho thấy rủi ro mới đang hình thành. Lạm phát PCE tháng 2 ở mức 2,8%, trong khi chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 3 tăng từ 2,4% lên 3,3%, chủ yếu do giá nhiên liệu leo thang. Đà tăng của giá dầu được dự báo sẽ tiếp tục đẩy lạm phát hàng năm lên cao trong các tháng tới.

Giá dầu đã giảm mạnh vào cuối tuần sau khi Mỹ và Iran tuyên bố Eo biển Hormuz sẽ tiếp tục mở trong quá trình đàm phán ngừng bắn. Tuy nhiên, thỏa thuận này dự kiến hết hiệu lực trong vài ngày, khiến thị trường vẫn đối mặt với nguy cơ gián đoạn nguồn cung.

Ông Waller cảnh báo rằng nếu xung đột kéo dài, nền kinh tế Mỹ có thể rơi vào kịch bản “đình lạm” phức tạp, trong đó lạm phát cao đi kèm với thị trường lao động suy yếu. Khi đó, dư địa chính sách của Fed sẽ bị thu hẹp đáng kể.

“Kịch bản này có thể khiến Fed không thể hỗ trợ nền kinh tế bằng cách cắt giảm lãi suất,” ông nói, đề cập đến mức lãi suất hiện tại trong khoảng 3,5% đến 3,75%.

Thị trường tài chính đã bắt đầu phản ánh kịch bản thận trọng hơn. Kỳ vọng về việc Fed cắt giảm lãi suất trong năm nay gần như đã bị loại bỏ, sau khi ngân hàng trung ương thực hiện ba đợt giảm lãi suất trong năm trước.

Dù từng bỏ phiếu ủng hộ giảm lãi suất vào tháng 1 nhằm hỗ trợ người vay, quan chức này thừa nhận phần lớn các thành viên Ủy ban Thị trường Mở Liên bang (FOMC) hiện vẫn ưu tiên giữ nguyên chính sách trong bối cảnh rủi ro lạm phát gia tăng.

Triển vọng trong ngắn hạn phụ thuộc lớn vào diễn biến địa chính trị. Ông Waller cho rằng nếu xung đột được giải quyết nhanh và eo biển Hormuz tiếp tục thông suốt, tác động đến lạm phát có thể chỉ mang tính tạm thời.

Tuy nhiên, rủi ro lớn hơn nằm ở kỳ vọng lạm phát. Nếu giá năng lượng duy trì ở mức cao trong thời gian dài, các hộ gia đình và doanh nghiệp có thể bắt đầu điều chỉnh hành vi, phản ánh kỳ vọng lạm phát cao hơn trong các quyết định chi tiêu và định giá.

“Tôi sẽ đặc biệt chú ý đến các dấu hiệu cho thấy cú sốc giá lần này, cùng với tác động từ thuế quan, đã đẩy kỳ vọng lạm phát lên cao,” ông Waller nói.

Nếu những kỳ vọng đó “ăn sâu”, Fed có thể đối mặt với một bài toán quen thuộc nhưng khó giải hơn: kiểm soát lạm phát mà không làm suy yếu tăng trưởng – trong một môi trường mà các công cụ chính sách ngày càng hạn chế.