Dự thảo Luật Bảo vệ môi trường (sửa đổi) có quy định: Thu phí thu gom, vận chuyển, xử lý rác thải theo hướng người gây ô nhiễm phải trả tiền, đồng thời, thúc đẩy phân loại rác tại nguồn. Tức là, rác thải sinh hoạt sẽ được thu gom theo khối lượng và tính phí.

Theo thống kê của Tổng cục Môi trường, trung bình mỗi năm, tổng lượng chất thải rắn sinh hoạt ở nước ta là 25 triệu tấn nhưng chỉ có 30% được xử lý đốt hoặc sản xuất phân hữu cơ, hơn 70% chôn lấp trực tiếp. Riêng Thủ đô Hà Nội mỗi ngày phát sinh 6.000 tấn, tỷ lệ chôn lấp tới 90%. Còn tại TP HCM tỷ lệ chôn lấp cũng lên tới 69%.

Việc chôn lấp rác có thể gây ô nhiễm tới nguồn đất, nước, không khí. Mặt khác biện pháp đốt rác khó thể xử lý các loại chất thải nguy hiểm, khó phân huỷ. Bên cạnh đó, người dân Việt Nam cũng chưa phân loại được rác thải tại người nhằm phục vụ quá trình tái chế, tái sử dụng, gây thất thoát tài nguyên môi trường (ví dụ các loại kim loại, nhựa, thuỷ tinh… đều có thể tái chế).

Chưa kể tới, bởi thói quen vứt rác bừa bãi, nhiều nơi hình thành nên những bãi rác lộ thiên, tự phát, bốc mùi hôi thối, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống người dân, là nguồn cơn của những tranh chấp xã hội phức tạp.

Nhận thấy nhiều vấn đề phức tạp từ việc quản lý chất thải rắn trong thời gian qua, Tổng cục Môi trường đã đề xuất phương án thu phí cho chất thải rắn sinh hoạt nhằm đáp ứng một phần cho công tác thu gom, xử lý, giảm thiểu áp lực của các cơ quan chức năng, nâng cao vai trò và trách nhiệm của người dân.

co nen thu phi rac theo khoi luong

Cụ thể, chất thải sinh hoạt của hộ gia đình được chia làm 4 nhóm, gồm chất thải rắn có khả năng tái chế (như giấy, nhựa, kim loại, cao su, ni lông, thủy tinh,...); chất thải thực phẩm (thức ăn thừa, rau, củ, quả, thực phẩm thừa khác); chất thải cồng kềnh và chất thải rắn sinh hoạt thông thường khác.

Mỗi loại chất thải sẽ có cách thu gom và tính phí khác nhau theo quy định của pháp luật nhằm tối ưu hoá khả năng tái chế tài nguyên. Chính quyền địa phương sẽ bán các túi rác thân thiện với môi trường và thu tiền từ việc bán bao bì để bù cho việc thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn.

Được biết, Hàn Quốc và Nhật Bản đều có quy định về việc thu gom, phân loại và xử lý rác theo chủng loại, khối lượng rác. Tại Hàn Quốc, khi vứt rác, người dân phải mua túi chuyên dụng và đựng rác vào túi. Mỗi loại rác có một loại túi tương ứng với màu sắc riêng, kích cỡ riêng ứng với loại rác và nhu cầu xả rác của mỗi người. Theo đó, người dân chỉ được vứt túi rác tại những khu vực chỉ định, ví dụ khu vực rác thuỷ tinh, rác lon, rác thức ăn,…

Một số loại rác phải được đăng ký với các cơ quan thu gom và trả phí cao hơn. Ví dụ, đối với những loại rác có kích thước lớn không thể bỏ vào túi đựng rác được, người dân muốn vứt rác phải thông báo cho đơn vị phụ trách thu gom loại rác này và thanh toán trực tuyến chi phí đổ rác. Chứng nhận đăng ký sau khi thanh toán còn gọi là tem đổ rác, được dán vào từng loại rác.

Đơn cử, loại tem 2.000 Won (khoảng 40.000 VND) áp dụng với các loại vật dụng nhỏ như ghế, tủ bé, máy hút bụi, TV, lò vi sóng. Loại tem 8.000 Won (160.000 VND) áp dụng với vật dụng lớn hơn như tủ lạnh, điều hòa.

Loại tem 15.000 Won (290.000 VND) áp dụng với nhưng thứ cồng kềnh như đàn piano, giường tủ. Đến đúng ngày đã đăng kí, người dân bắt buộc phải đem rác bỏ tại nơi chỉ định và liên lạc với cơ sở phụ trách xử lí rác. Hành vi đổ rác sai vị trí hoặc không đựng trong túi chuyên dụng thì sẽ bị phạt nặng từ khoảng 50.000 – 300.000 Won (khoảng 1 triệu – 6 triệu đồng).

Còn tại Nhật Bản, chính phủ nước này cũng có những quy định nghiêm khắc bậc nhất châu Á về việc phân loại và tái chế rác. Có thể tóm gọn như sau: Có một thời gian cố định để xử lý từng loại rác; xử lý các chất thải lớn cần phải được bảo lưu và thanh toán; hành vi xả rác không đúng quy định được coi là hành vi vi phạm pháp luật, có mức phạt tù nặng nhất tới 5 năm tù hoặc mức phạt tiền lên tới 10 triệu yên (khoảng 2,1 tỷ đồng) đối với cá nhân, hộ gia đình.

Người dân Nhật Bản có hệ thống phân loại rác phong phú, phức tạp và thường xuyên được cập nhật. Do đó, người dân phải có ý thức theo dõi thông tin mới nhất của chính phủ để thực hiện cho đúng. Đơn cử tại phường Shibuya của thủ đô Tokyo, để phân biệt các loại rác, trước tiên người dân cần tham khảo biểu đồ phân loại rác tại văn phòng chính quyền phường và trên trang web của chính phủ (có đủ các ngôn ngữ Nhật, Trung, Anh, Hàn).

Trẻ em Nhật sẽ được học cách nhận diện các loại rác trong nhà trường. Những người nước ngoài khi đến học tập và làm việc đều được phổ biến cách vứt rác đúng quy định. Có khi là chủ nhà, tổ trưởng tổ dân phố hoặc từ các biển báo, thông báo tại các thùng rác, khu vực vứt rác. Việc vứt rác không đúng quy định có thể khiến rác thải bị trả lại, bị người dân xung quanh khinh thường, chỉ trích.

Còn tại Việt Nam, việc phân loại rác vẫn chưa trở thành thói quen. Và nếu không thay đổi được điều này thì việc tính phí thu gom rác sẽ gặp nhiều khó khăn khi thực hiện, không giải quyết được hoặc giải quyết không triệt để được bài toán quản lý chất thải sinh hoạt.

Liên quan đến vấn đề này, chia sẻ với VOV.VN, chuyên gia về môi trường, TS. Hoàng Dương Tùng cho biết, hiện nay, công nghệ xử lý ra ở Việt Nam đang áp dụng chủ yếu là chôn lấp, lạc hậu (chiếm tới hơn 90% rác thải sinh hoạt ở Việt Nam thải ra).

TS. Hoàng Dương Tùng cho biết: “Hiện các nước trên thế giới ngày càng hạn chế sử dụng việc chôn lấp rác (trừ những thứ không thể xử lý và tận dụng được) thay vào đó là phân loại rác tại nguồn, áp dụng những công nghệ mới hiện đại, thân thiện với môi trường,… phổ biến là các nhà máy đốt rác thu hồi năng lượng nhưng không gây ô nhiễm môi trường, khí thải được xử lý một cách bắt buộc.

Theo TS. Hoàng Dương Tùng, mấu chốt vấn đề là phải phân loại rác tại nguồn, qua đó vừa giảm thiểu rác thải lại có thể tái chế được. Nhiều nơi ở nước ta hô hào phát triển kinh tế tuần hoàn, nhưng chưa phân loại được rác, công tác thực hiện còn rất yếu. Các công nghệ đốt rác thu lại năng lượng ở thời điểm này là phù hợp, tuy nhiên phải có yêu cầu bắt buộc là xử lý được khí thải, có hệ thống quan trắc khí thải để kiểm soát. Nếu không làm được coi như sử dụng công nghệ mới vừa tốn tiền mà mức ô nhiễm lại như nhau. Hiện nay, đang có nhiều công nghệ khác nhau trên thị trường để xử lý rác, nhưng phải lựa chọn công nghệ nào phù hợp, cần phải được kiểm chứng và yếu tố tiên quyết là phải bảo vệ môi trường. Khi áp dụng, doanh nghiệp cung cấp phải cam kết chất lượng và những yêu cầu trên. Kiểm soát mạnh mẽ những hoạt động này. Nhà nước cần đưa ra các yêu cầu khắt khe, cần thanh tra, kiểm tra thường xuyên, nếu phát hiện cần có biện pháp xử lý kịp thời.

Về vấn đề này, GS-TS Đặng Kim Chi cho rằng, dự thảo Luật lần này đã cập nhật theo hướng hiện đại, đặc biệt có những điểm mới mang tính đột phá.

Theo GS.TS Chi, đã có những đổi mới trong phần quản lý chất thải, và có tính cách mạng. “Chưa bao giờ chúng ta thu phí theo khối lượng xả ra, luật này đưa ra vấn đề thu phí theo khối lượng rác - đây là điểm mới tích cực. Do từ trước đến nay thường không phân loại rác tại nguồn, khi đưa yêu cầu phân loại rác tại nguồn là bước tiến tích cực, nếu Luật được thông qua và đi vào cuộc sống sẽ thu lại được những phần rác có thể phân loại tái chế, biến nó thành phân sinh học đóng góp cho nông nghiệp. Đã đến lúc chúng ta không chỉ dùng phân bón hóa học, giảm diện tích dùng cho chôn lấp. Các hộ gia đình sẽ phải trả tiền cho việc đổ chất thải, việc này khiến họ phải có ý thức hơn về khối lượng chất thải bỏ ra, lượng chất thải sẽ giảm đi”, GS-TS Chi nhấn mạnh.

PV (th)

Hà Nội đã hỗ trợ những gì cho người dân chịu ảnh hưởng rác thải Sóc Sơn? Hà Nội đã hỗ trợ những gì cho người dân chịu ảnh hưởng rác thải Sóc Sơn?
Hà Nội: Tận dụng đồ tái chế làm khu vui chơi miễn phí cho trẻ em Hà Nội: Tận dụng đồ tái chế làm khu vui chơi miễn phí cho trẻ em
Hà Nội: Những quận nào đã thu dọn xong rác thải tồn đọng trong nội đô? Hà Nội: Những quận nào đã thu dọn xong rác thải tồn đọng trong nội đô?

Nghề nghiệp và cuộc sống