Những bất cập lớn nhất trong đầu tư công hiện nay là đội vốn, chậm tiến độ, thất thoát, lãng phí…
dau tu cong nha ngheo van tieu hoang

Chưa hết “bệnh” thất thoát, lãng phí

Theo đánh giá mới đây của Bộ Kế hoạch và Đầu tư (KH&KT), thời gian qua, công tác quản lý đầu tư từ ngân sách nhà nước được chấn chỉnh, nguồn vốn được bố trí tập trung hơn, hiệu quả đầu tư bước đầu được nâng cao. Tuy nhiên, thời gian thực hiện các thủ tục chuẩn bị đầu tư còn dài, một số quy định bất cập; công tác giải phóng mặt bằng một số dự án chậm, nhiều dự án chậm tiến độ, phải điều chỉnh; thực hiện và giải ngân vốn đầu tư công chậm…

dau tu cong nha ngheo van tieu hoang

Theo thống kê của bộ KH&ĐT năm 2017 có tới 1.609 dự án chậm tiến độ, chiếm 3,1% số dự án thực hiện đầu tư. Với các dự án này, chủ đầu tư đều nêu lí do như bố trí vốn không kịp thời, chậm giải phóng mặt bằng... Trong đó, đáng chú ý là có gần 150 dự án chậm tiến độ do nguyên nhân chủ quan, do chủ đầu tư, ban quản lý dự án và các nhà thầu không đủ năng lực. Số dự án chậm tiến độ này đã tăng gần 150 dự án so với con số của năm 2016.

Bên cạnh đó, 2.605 dự án thực hiện đầu tư phải điều chỉnh, trong đó chủ yếu là điều chỉnh vốn đầu tư (979 dự án) và điều chỉnh tiến độ đầu tư (936 dự án). Tiêu biểu về đội vốn, chậm tiến độ là các dự án đường sắt đô thị Hà Nội và TP HCM, hay các dự án điện gió ở Ninh Thuận…

dau tu cong nha ngheo van tieu hoang
Đường sắt trên cao Cát Linh - Hà Đông : Một trong những dự án tiêu biểu về đội vốn và chậm tiến độ.

Ngoài số lượng dự án chậm tiến độ, sau khi kiểm tra hơn 12.800 dự án và đánh giá 18.000 dự án, cơ quan nhà nước còn phát hiện gần 850 dự án thất thoát lãng phí. Số lượng dự án lãng phí chỉ được phát hiện khi cơ quan thanh tra, quyết toán, kiểm toán làm việc.

Dù đã qua nhiều bước thẩm định trước khi đầu tư nhưng cơ quan nhà nước phát hiện tới 225 dự án vi phạm quy định thủ tục đầu tư, 22 dự án vi phạm quản lý chất lượng. Có tới gần 300 dự án phải ngừng thực hiện.

Năm 2017, cả nước có hơn 51.000 dự án thực hiện đầu tư từ ngân sách, cao hơn năm 2016 và gần gấp đôi năm 2015. Trong đó, hơn 29.000 dự án khởi công mới.

dau tu cong nha ngheo van tieu hoang
Cầu Nhật Tân đội vốn khoảng 200 tỷ do chậm tiến độ.

Mới đây, Kiểm toán Nhà nước nêu nhiều bất cập trong các dự án đầu tư công như quyết định đầu tư chưa xác định rõ nguồn vốn, thời gian thực hiện dự án; xác định tổng mức đầu tư còn sai sót, thiếu chính xác, phải điều chỉnh nhiều lần với giá trị lớn...

Đáng chú ý, Bộ KH&ĐT cho hay, đến cuối năm 2017, cả nước có 35 dự án đang thực hiện có sử dụng vốn đầu tư công từ 10.000 tỷ đồng trở lên thuộc tiêu chí dự án quan trọng quốc gia theo quy định tại Luật Đầu tư công. Tuy nhiên, trong số 35 dự án này, có 22 dự án đã được cập nhật vào Hệ thống thông tin quốc gia về giám sát và đánh giá đầu tư, song việc cập nhật thông tin rất sơ sài. 13 dự án còn lại chưa được đăng nhập vào Hệ thống.

Thể chế quản lý bất cập

Đánh giá về thực trạng chậm tiến độ, lãng phí của dự án đầu tư công, PGS TS Ngô Trí Long - chuyên gia kinh tế cho rằng, đầu tư công còn dàn trải, thất thoát lãng phí vẫn còn lặp lại, điều này chứng tỏ Luật Đầu tư công chưa đi vào cuộc sống, “ngựa vẫn quen đường cũ”.

dau tu cong nha ngheo van tieu hoang

Bộ trưởng Dũng thẳng thắn thừa nhận một số hạn chế trong quản lý, sử dụng vốn Nhà nước. Ông Dũng cho rằng, tình trạng lãng phí, thất thoát trong đầu tư công còn phức tạp, chất lượng thể chế quản lý đầu tư công còn hạn chế, bấp cập, thiếu tiêu chí đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội của các dự án đầu tư công.Bộ trưởng Bộ KH&ĐT Nguyễn Chí Dũng cũng chỉ rõ sự lãng phí trong đầu tư công, trong đó có lãng phí từ khâu phê duyệt dự án, bố trí vốn và thực hiện dự án, và lãng phí ngay từ khâu thiết kế, xây dựng chính sách, chương trình. Theo ông Dũng, lãng phí từ khâu thiết kế, xây dựng chính sách, chương trình là lãng phí lớn nhất, có ảnh hưởng rộng nhất.

Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng cũng chỉ ra thực trạng đầu tư còn ỷ lại vào nguồn vốn của Nhà nước, nhất là ngân sách Trung ương. Việc huy động vốn ngoài nhà nước cho đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng theo hình thức đối tác công – tư (PPP) còn nhiều bất cập, chủ yếu tập trung vào lĩnh vực hạ tầng giao thông, năng lượng.

“Trách nhiệm giải trình của cơ quan nhà nước về tính hiệu quả của dự án như mức lợi nhuận của nhà đầu tư, thời hạn nhà đầu tư được nhà nước nhượng quyền thu phí của người sử dụng dịch vụ, giá sử dụng công trình, dịch vụ công... chưa rõ ràng. Năng lực giám sát về cơ chế thu phí còn yếu, thiếu minh bạch trong quá trình quản lý hợp đồng”, lãnh đạo Bộ KH&ĐT đánh giá.

dau tu cong nha ngheo van tieu hoang
Theo đánh giá của Bộ trưởng KH&ĐT Nguyễn Chí Dũng

Phải quy trách nhiệm cá nhân rõ ràng

Bà Đỗ Thị Thanh Huyền - Giảng viên Trường Đại học Thương mại, đánh giá, hiệu quả đầu tư công ở Việt Nam vẫn ở mức thấp nhất so với các khu vực kinh tế khác.

“Đầu tư công kém hiệu quả kéo dài trong nhiều năm khiến hiệu quả đầu tư xã hội bị hạn chế, gia tăng nhiều hệ quả tiêu cực, như: tăng sức ép lạm phát, mất cân đối ngành, thâm hụt cán cân thanh toán quốc tế, dự trữ ngoại hối, và thâm hụt ngân sách, nợ công quốc gia, thậm chí gây ra hiệu ứng lấn át đầu tư khu vực tư nhân. Điều này đặt ra yêu cầu thực hiện các giải pháp tăng cường năng lực thực thi nhiệm vụ để góp phần nâng cao hiệu quả, giảm thất thoát, lãng phí và chống tham nhũng trong đầu tư công”, bà Huyền nhấn mạnh.

dau tu cong nha ngheo van tieu hoang
Cảng Cái Mép - Thị Vải : Dự án sử dụng vốn đầu tư nhà nước chậm tiến độ .

Theo chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long, nếu đơn vị giải ngân chậm thì năm sau không cấp vốn. Nếu do giải phóng mặt bằng cần tìm nguyên nhân cụ thể và biện pháp xử lý. Cần quy trách nhiệm cụ thể thì mới có thể giải quyết “căn bệnh” trầm kha này.

“Chính phủ nói quyết liệt, có chế tài xử lý với việc chậm trễ, lãng phí trong đầu tư công thì phải mạnh dạn xử lý những đơn vị sai phạm. Nếu không xử lý nghiêm minh, câu chuyện này sẽ trở thành bài ca muôn thuở và không bao giờ khắc phục được. Phải kiên quyết với tất cả đơn vị, chứ không chỉ vài nơi. Xử lý về mặt hành chính hoặc không cấp vốn nữa. Nếu lãng phí phải đưa vào điều tra xem nguyên nhân nào, liệu có tham nhũng hay không”, ông Ngô Trí Long nhấn mạnh.

dau tu cong nha ngheo van tieu hoang

Còn theo TS Đinh Thế Hiển, chuyên gia tài chính-đầu tư, Giám đốc Viện Nghiên cứu Tin học và Kinh tế ứng dụng, đầu tư công chậm tiến độ là do cách thức thực hiện của dự án công thường không có người có quyền quyết toàn bộ mà dính tới nhiều bộ phận, nhiều ban ngành, thậm chí nhiều bộ.

“Mọi công việc không có tổng chỉ huy toàn quyền ra lệnh nên chậm trễ. Khâu nào cũng có thể chậm trễ. Khâu duyệt dự án phải lấy ý kiến nhiều bộ nếu dự án lớn. Khâu thực hiện đầu tư phụ thuộc vào nguồn vốn bố trí. Còn khâu thực hiện phụ thuộc vào đấu thầu thực hiện. Tiếp đến là khâu duyệt quyết toán”, TS Đinh Thế Hiển phân tích.

dau tu cong nha ngheo van tieu hoang

TS Hiển cho rằng, 1 dự án nhà nước rất nhiều thủ tục. Thủ tục không phải không cần thiết nhưng quá trình duyệt thủ tục chỉ cần 1 bộ phận, 1 thành phần trong bộ phận đó chậm trễ thì sẽ kéo dài. Khi bị chậm cái này ảnh hưởng cái kia. Ví dụ nguồn vốn sẵn sàng bố trí nhưng các thủ tục chưa xong thì không chuyển tiền được. Thủ tục xong, nguồn vốn giải ngân tạm thời dùng cái khác không còn...

Do đó, thời gian tới, theo ông Hiển, cần phải giảm đầu mối, tăng trách nhiệm cá nhân và trách nhiệm cá nhân của cấp cao.

“Khi giảm đầu mối, công việc mới nhanh. Nhưng giảm đầu mối phải tăng trách nhiệm cá nhân và người đứng đầu như cơ chế nước ngoài. Khi vấn đề trục trặc, người đứng đầu phải chịu trách nhiệm. Đã giao trách nhiệm cần giao quyền để họ thực hiện. Như vậy, có thể cải tiến được cách thức thực hiện. Nếu không, mặc dù có đầy đủ người đứng đầu, ban bệ nhưng không có tính cá nhân cao hơn sẽ vẫn xuất hiện tình trạng này”, TS Đinh Thế Hiển nêu ý kiến./.

Bộ KH&ĐT đã xây dựng và dự kiến trình Chính phủ Đề án Cơ cấu lại đầu tư công giai đoạn 2017 - 2020 và định hướng đến năm 2025 đã được Thủ tướng Chính phủ vừa phê duyệt..

Mục tiêu của Đề án là tổ chức thực hiện hiệu quả kế hoạch đầu tư công trung hạn gắn với kế hoạch tài chính trung hạn và kế hoạch vay, trả nợ công; phấn đấu đạt tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công hàng năm trên 90%; tiếp tục đổi mới, hoàn thiện thể chế quản lý đầu tư công trong tất cả các khâu của quy trình quản lý đầu tư công, nâng cao hiệu quả và tính bền vững của đầu tư công. Đồng thời, xác định rõ vai trò và định hướng đầu tư công theo nguồn vốn và các ngành, lĩnh vực giai đoạn 2017 - 2020 và định hướng đến năm 2025. Tỷ trọng vốn đầu tư nhà nước bình quân đạt khoảng 10 - 11% GDP; tiếp tục đẩy mạnh thu hút tối đa, quản lý và sử dụng có hiệu quả các nguồn vốn đầu tư phát triển theo hướng đẩy mạnh xã hội hóa đầu tư, mở rộng các hình thức đầu tư. Tập trung vào các ngành, lĩnh vực then chốt của nền kinh tế, các công trình, dự án trọng điểm, có sức lan tỏa rộng và tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội của cả nước, tạo đột phá thu hút nguồn vốn khu vực tư nhân trong và ngoài nước theo hình thức đối tác công tư (PPP)…/.

https://magazine.vov.vn/20180920/dautucong/index.html

VOV

Từ Khóa: